Bu yüksek lisans tezi, Ankara'daki kamu ilkokullarında görev yapan öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda, okul bina ve bahçelerinin çocukların yaşama, gelişim, öğrenim ve oyun oynama haklarına uygunluğunu incelemektedir. Eğitim programlarının sürekli güncellenmesine rağmen, eğitim yapılarının bu değişimlere ayak uyduramaması okulların temel sorunlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Okul binalarının ve bahçelerinin, çocukların fiziksel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte olması büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, mevcut eksiklikleri öğretmen görüşleri ışığında detaylı bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Araştırmanın örneklemini, 2013-2014 eğitim-öğretim yılında Ankara'daki kamu ilkokullarında görev yapan 362 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen "İlkokul Öğretmenlerinin Okul Bina ve Bahçelerinin Çocukların Haklarına Uygunluğuna İlişkin Görüşlerini Belirleme Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS 18.00 programıyla analiz edilmiştir.

Çalışmada elde edilen bulgulara göre, öğretmenler okul bina ve bahçelerindeki donatılarda ciddi eksiklikler olduğunu belirtmektedir. Özellikle resim odası, müzik odası, müze, tören ve konferans salonu, dinlenme alanları ile ilkyardım odasının genişlik ve büyüklüğünün yetersiz olduğu saptanmıştır. Okullar; temizlik, hijyen ve güvenlik standartlarını karşılama konusunda da yetersiz kalmaktadır. Okul binalarının zemin döşemeleri, koridorları ve merdivenlerinin sağlık, kullanışlılık ve güvenlik açısından uygun olmadığı görülmüştür. Okul bahçeleri ise eğitim ve öğretime yardımcı olacak olanaklardan yoksundur; sadece oyun ve dinlenme gibi sınırlı ihtiyaçlara yönelik olduğu ve öğrenci başına düşen alanın yetersiz kaldığı ifade edilmektedir. Bulgular, okul binalarının çocuğun fiziksel ve ruhsal gelişimi hakkına uygunluk açısından da yetersiz olduğunu göstermektedir. Özellikle sınıf ortamlarının ferahlığı, rengi ve ışık alma durumunda büyük eksiklikler bulunmaktadır. İlginç bir şekilde, 50-59 yaş aralığındaki kıdemli öğretmenler, 20-29 yaş aralığındaki genç öğretmenlere göre okul binalarını ve bahçelerini çocuk güvenliği ve sağlığı açısından daha uygun olarak değerlendirmektedir.

Bu sonuçlar doğrultusunda, okul binalarının estetikten yoksun yapımından vazgeçilmesi ve yatay mimarinin tercih edilmesi önerilmektedir. Okullarda özel derslikler, laboratuvarlar, çok amaçlı salonlar ve müzeler gibi eğitim yapılarına yer verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Okul bahçelerinin beton ve asfalt yerine çim alanlarla düzenlenmesi, bitki ve ağaç yetiştirme alanları oluşturulması, çevreleme duvarlarının ise sert beton yerine tel örgü ve çit bitkileriyle inşa edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu düzenlemeler, çocukların fiziksel ve ruhsal gelişimlerini destekleyerek çok daha sağlıklı bir okul ortamı yaratmaya katkı sağlayacaktır.

Bu değerli çalışması için Özlem Özaktan'a teşekkür ederiz. Tezin tamamına, www.tez.yok.gov.tr adresi üzerinden 381803 koduyla erişebilirsiniz.