Ebeveynlik yolculuğunda hepimizin en çok zorlandığı anlardan biri, çocuğumuzun istenmeyen bir davranış sergilediği anlardır. Kırılan bir vazo, boyanan bir duvar ya da kardeşine söylenen kırıcı bir söz… İçgüdüsel olarak aklımıza gelen ilk kelime genellikle "ceza" olur. Peki, bu kelimenin çocuğumuzun iç dünyasında yarattığı yankıyı hiç düşündük mü? Ceza; korku, öfke, gizlilik ve ebeveynden uzaklaşma gibi duyguları beslerken, çocuğa asıl öğretmek istediğimiz şeyden, yani davranışının sorumluluğunu almaktan onu uzaklaştırır. Disiplin kelimesinin kökeni Latince "disciplina" yani "öğretmek, eğitmek" anlamına gelir. Amacımız bir gardiyan gibi kuralları dayatmak değil, bir rehber gibi yol göstermek olmalıdır. Çocuğun yaptığı hatayı, ona hayatı öğretecek bir derse dönüştürmek bizim elimizdedir.

Klasik senaryoyu düşünelim: Çocuğunuz en sevdiğiniz duvarı kırmızı bir kalemle boyadı. İlk tepkiniz ne olurdu? "Hemen odana git, bugün tablet oynamak yok!" Bu bir cezadır. Çocuğa verdiği mesaj şudur: "Hata yaptın, sevdiğin bir şeyden mahrum kalacaksın ve bu durumdan tek başına utanmalısın." Çocuk bu durumda ne öğrenir? Duvarı boyamaması gerektiğini değil, bir dahaki sefere yakalanmamayı veya annesi/babası sinirliyken ondan uzak durmayı öğrenir. Aranızdaki güven bağı zedelenir. Şimdi bir de rehberlik yaklaşımını deneyelim: "Duvar yerine kâğıtlara çizim yapmamız gerektiğini biliyorsun. Bu davranışının bir sonucu oldu ve duvar kirlendi. Şimdi bu sorumluluğu birlikte alalım. İşte bezler ve sabunlu su, haydi bu durumu birlikte düzeltelim." Bu yaklaşımın mesajı ise şudur: "Hatalar hayatın bir parçasıdır. Önemli olan, hatalarımızın sonuçlarını üstlenmek ve onları onarmak için çaba göstermektir. Bu yolda yalnız değilsin, ben sana destek olmak için buradayım." Bu iki yaklaşım arasındaki fark, çocuğun karakter gelişiminde dağlar kadar fark yaratır.

Bu yöntem, çocuğun yaptığı eylemin doğal ve mantıksal sonuçlarıyla yüzleşmesini sağlar. Örneğin, oyuncaklarını toplamıyorsa ceza olarak parka götürmemek yerine, "Oyuncaklar dağınık kaldığı sürece yeni bir oyun kuramayız, çünkü alanımız yok" demek, ona eyleminin doğrudan sonucunu gösterir. Sütünü döktüğünde ona bağırmak yerine, "Olur böyle şeyler, şimdi dökülen sütü temizlemek için bir beze ihtiyacımız var" diyerek ona çözümün bir parçası olma fırsatı vermek, problem çözme becerisini geliştirir. Bu süreçte ebeveynin sakin, kararlı ve şefkatli kalması kilit rol oynar. Amacımız utandırmak veya ezmek değil, güçlendirmek ve öğretmektir. Çocuğunuz, hatalarının sevginizi azaltmadığını, aksine bu anların birlikte bir şeyler öğrenmek için bir fırsat olduğunu gördüğünde, size daha çok güvenir ve içsel bir kontrol mekanizması geliştirmeye başlar.

Elbette bu, sınırsız bir özgürlük ortamı yaratmak anlamına gelmez. Sınırlar çocukların kendilerini güvende hissetmeleri için gereklidir. Ancak sınırlar cezalarla değil, tutarlı ve net kurallarla çizilir. "Duvarları boyamak yok" bir kuraldır. Bu kural aşıldığında ise devreye ceza değil, sorumluluk girer. Bu yaklaşım, çocuğa sadece ne yapmaması gerektiğini değil, aynı zamanda bir hata yaptığında ne yapması gerektiğini de öğretir. Bu, empati gelişimini de destekler. Duvarı temizlerken harcadığı emek, ona başkalarının emeğine saygı duymayı da dolaylı olarak anlatır. Kardeşinin kalbini kırdığında, ceza olarak odasına kapanmak yerine, kardeşine kendini affettirmek için güzel bir resim çizmesini veya bir özür kartı hazırlamasını teşvik etmek, sosyal ve duygusal zekâsını besler. Düşüncelerinizi mail adresimizden cguhasiptekin@gmail.com aracılığıyla bizimle paylaşabilirsiniz. Ebeveyn olarak nihai hedefimiz, biz yanlarında olmadığımızda bile doğru kararlar alabilen, vicdanlı, sorumlu ve problem çözebilen bireyler yetiştirmektir. Bunu, onlara korkuyla itaat etmeyi değil, sevgiyle sorumluluk almayı öğreterek başarabiliriz.

Gönderilen mailler KVKK’ya uygun şekilde paylaşılmayacak, paylaşılmasını istediğiniz durumlarda lütfen ayrıca belirtiniz.

Ebeveynlere Not: Unutmayın, bu bir gecede olacak bir değişim değil, sabır ve tutarlılık gerektiren bir yolculuktur. Kendi çocukluğunuzdan getirdiğiniz ceza alışkanlıklarını kırmak zor olabilir, kendinize de bu süreçte şefkat gösterin.