Dêûbavtî, rêwîtiyeke tijî biryarên demkî ye. Guldankeke şikestî, wêneyekî li ser dîwêr xêzkirî, nakokiyeke di navbera xwişk û birayan de... Di van kêliyan de, pirsa ku pêşî ji devê me derdikeve û hema hema bûye reflekseke otomatîk, bi gelemperî heman e: "Te çima ev kir?" Ev pirs, ku bêsûc û çareserîparêz dixuye, di rastiyê de gelek caran bingeha dîwarên herî zexm ên navbera me datîne. Ji ber ku pirsa "çima", ji ber xwezaya xwe, daxwaza hincetekê, parastinekê dike. Ew zarokê li hemberî me, berî ku hê fêm bike ka çi bûye, datîne ser kursiya bersûc û wî neçar dike ku xwe biparêze. Ji wê gavê şûnde, têkilî ji hewldaneke têgihiştinê derdikeve û vediguhere têkoşîneke hêzê an jî lîstikeke tawanbarkirinê. Baş e, gelo mimkun e ku em van dîwaran birûxînin û li şûna wan pirên zexm ava bikin? Bersiv di efsûna zimanê ku em bi kar tînin de veşartî ye: Di guhertina pirsê de.

Dema ku em dipirsin "Çima?", di mejiyê zarokê de zengilên alarmê lêdixin. Ew zexta dîtina bersiveke "rast" a ku dê hêviyên mezinan pêk bîne, hîs dike. Ev zext bi gelemperî dibe sedema derewan, avêtina sûc li ser yekî din, an jî vekişîna nav xwe. Tişta herî girîng, ango hest, hewcedarî an jî ramana li pişt wê reftarê, bi tevahî tê paşguh kirin. Dibe ku zarok fêr bibe ku tişta ku wî kiriye şaş e, lê ew derfeta fêmkirin û birêvebirina sedema ku wî ber bi wê şaşiyê ve kişandiye, ji dest dide. Lê belê, armanca me ne tenê sererastkirina reftarê ye, lê fêmkirin û rêberîkirina cîhana navxweyî ya ku dibe çavkaniya wê reftarê ye. Di vê nuqteyê de, mifteyeke efsûnî dikeve dewrê: Pirsîna pirsên ku bi "Çi?" û "Çawa?" dest pê dikin li şûna "Çima?". Pirsên wekî, "Gava te ev kir, te çi hest dikir?" an jî "Dema te li hevalê xwe xist, di hişê te de çi derbas dibû?" balê ji encamê dikişînin ser pêvajoyê, ji tawanbarkirinê dikişînin ser mereqê.

Ev guhertina zimanî ya hêsan, peyameke bêhempa dide zarokê: "Ez berî reftara te, bi hestên te, bi cîhana te ya navxweyî re eleqedar im. Ez dixwazim te fêm bikim." Ev peyam ji bo zarokekî bingeha hesta ewlehiyê ya herî bingehîn e. Zarokê ku hîs dike ku tê fêm kirin, hewcedariya parastina xwe nabîne; berevajî vê, ew wêrekiya vekirina xwe, parvekirina hest û ramanên xwe bi awayekî durist dibîne. Dema ku pêlîstoka birayê xwe dişkîne, pirsîna "Çi tişt te ew qas bi hêrs kir ku te pêlîstok şikand? Tu gelekî aciz dixuyayî," li şûna "Te çima şikand?", wî fêr dike ku hêrsa wî hesteke normal e, lê rêyên saxlemtir ji bo derketina ji vê hestê hene. Ev ne tenê derseke reftarê ye, lê derseke jîrbûna hestyarî ye ku ew ê heta dawiya jiyana xwe bi kar bîne. Ev nêzîkatî di navbera dêûbav û zarok de ruhê tîmekê ava dike; du hevparên ku pirsgirêkê bi hev re çareser dikin û ji hev fêm dikin. Hûn dikarin ramanên xwe bi rêya navnîşana me ya e-nameyê cguhasiptekin@gmail.com bi me re parve bikin.

Avakirina vê pira têkiliyê, sebir û pratîkê dixwaze. Dibe ku ne hêsan be ku mirov dev ji pirsa "çima" ya ku bi salan bûye adet, tavilê berde. Lê belê, di her ceribandinê de, gava ku hûn wê ifadê şaşmayî lê rihetbûyî yê ku li şûna parastinê di çavên zarokê xwe de dibînin, hûn ê fêm bikin ku hûn li ser riya rast in. Dema ku sohbetên we yên bi zarokê we re ji atmosfera odeyeke lêpirsînê derkevin û veguherin sohbetên samîmî yên ku dil û hiş lê digihîjin hev, hûn ê bibin şahid ku têkiliya we çiqas kûr bûye. Ji bîr nekin, her pirsa ku em dipirsin an dîwarekî ava dike an jî pirekê ava dike. Hilbijartin di destê me de ye; mîrateya herî biqîmet a ku em dikarin ji zarokên xwe re bihêlin, ew pira baweriyê ya zexm e ku ji hêla dêûbavekî ku hewl dide wan bêyî darizandin fêm bike, hatiye avakirin.

Hişyariya Parastina Daneyan: E-nameyên şandî, li gorî qanûnên parastina daneyên kesane, nayên parvekirin. Heke hûn dixwazin ku e-nameya we were parvekirin, ji kerema xwe vê yekê cuda diyar bikin.

Nîşe ji bo Mamosteyan: Ev nêzîkatî, ji bo çareserkirina nakokiyên di navbera xwendekaran de li polê û ji bo fêmkirina motîvasyona li pişt reftarên wan jî amûreke zehf bi bandor e.

Zazakî

Bi Domano Xo Reyde Pirranê Têkilîye Vırazê: Quweto Persayîşê 'To Çi Hîs Kerd?' Cayo 'Çira?' De

Dê û bav bîyayene, yew raywanîya ke bi qeraranê lezabezan a pır a. Yew vazoyo şikite, yew resmo ke dêsî ser o vırazîyayo, yew nêameypê ke mîyanê bıra û wayan de vejyayo… Nê wextan de, persa ke tewr verî fekê ma ra vejîyena, hema hema bîya refleksêko otomatîk, zafaneyê reyan eynî ya: "To çira ney kerd?" Na perse, ke bêsuc û çare-vînayoxî asena, eslê xo de zaf rey temelê dêsanê tewr qewîyan ê mabênê ma de erzeno. Çimkî persa "çira", tebîetê xo ra yew sebeb, yew pawıtene wazena. Aye domanê ma, hema nêzono çi bîyo, roşnena sandalyaya sûcdarî ser û ey mecbur kena ke xo bipawo. O wext ra dima, têkilî hewldayîşê fehmkerdene ra vejîyena û bena yew mucadeleyê quwetî ya zî yew kayê sûcdarkerdişî. Peki, mumkun o ke ma nê dêsan biarzo waro û cayê înan de pirranê qewîyan vırazê? Cewab, efsûnê ziwanê ke ma gurenenî de nimite yo: Bedelnayîşê perse de.

Key ke ma persenê "Çira?", mejgê domanî de zengilê alarmî cenenê. O zextê vînayîşê cewabêko "rast" hîs keno ke waştîşê pîlan biyarro ca. No zext, zafaneyê reyan beno sebebê zurkerdene, eştena sûcî kesê bînî ser, ya zî xo mîyan de qapan bîyayene. Çîyo tewr muhîm, yanî hîs, îhtîyac ya zî fikro ke peyê o hereketî de yo, bi temamî çim ra erziyeno. Belkî doman museno ke çîyo ke ey kerdo şaş o, la o firsendê fehmkerdene û îdarekerdena sebebo ke ey berdo hetê a şaşîye, heta-heta keno vîndî. La amacê ma tena raştkerdena hereketî nîyo, amac fehmkerdene û rayberîkerdena dinya zereyî ya ke çimeyê o hereketî ya. Tam na xale de, yew miftayo efsûnîn keweno dewre: Persayîşê persanê ke bi "Çi?" û "Senî?" dest pêkenê cayo "Çira?" de. Persê sey, "Key ke to ney kerd, to çi hîs kerd?" ya zî "Key ke to embazê xo rê da, aqilê to ra çi vîyart?" fokusi netîce ra ancenê prosesî ser, sûcdarkerdişî ra ancenê meraqî ser.

No bedelnayîşo ziwanî yo basit, yew mesajê bêqîmet dano domanî: "Ez hereketê to ra verî, bi hîsanê to, bi dinya to ya zereyî eleqedar an. Ez wazena to fehm bikerî." No mesaj, seba yew domanî temelê hîsê ewleyî yê tewr bingeyînî yo. Domano ke hîs keno ke yeno fehmkerdene, îhtîyac nêvîneno ke xo bipawo; eksê ney, cesaretê xo akerdene, hîs û fikranê xo bi awayêko durist parekerdene vîneno. Key ke kaylîkê birayê xo şikneno, persayîşê "Çi to hend zerrenay ke to kaylîk şikna? Ti zaf xeyidîyaye asayêne," cayo "To çira şikna?" de, ey musneno ke zerrevêşayîşê ey yew hîso normal o, la rayê hîna weşê ke bi no hîs baş bikero, estê. No tena yew dersa hereketî nîyo, yew dersa zekaya hîsî ya ke o do heta peynîya cuya xo bi kar biyarro. No metod, mabênê dê û bav û domanî de yew ruhê ekîbî vırazeno; di hetkarê ke problemî pîya çare kenê û yewbînî fehm kenê. Şima eşkenî fikranê xo hetê adresê ma yê e-mailî cguhasiptekin@gmail.com ra bi ma pare bikerê.

Vıraştena nê pirrê têkilîye, sebir û pratîk wazena. Belkî asan nêbo ke merdim persa "çira" ya ke bi serran bîya edet, yew reye de biterkno. Labelê, her rey ceribnayîşî de, key ke şima o îfadeyê şaşbîyayeyî la rehetbîyayeyî yê ke cayo pawıtene de çimanê domanê xo de vînenê, şima do bizanê ke şima rayîrêko rast ser o yê. Key ke qiseykerdenê şima yê bi domanê xo reyde atmosferê yew odayê persan ra vejîyenê û benê sohbetê samîmî yê ke qelbî û aqilî resenê yewbînî, şima do şahîdî bikerê ke têkilîya şima çend kûr bîya. Vîr ra mekerê, her persa ke ma persenê, ya yew dês virazena ya zî yew pirr virazena. Tercîh desta ma de yo; mîraso tewr qîmetîn ke ma eşkenî domananê xo rê caverdê, o pirrê îtimadî yo qewî yo ke hetê yew dê û bavî yo ke hewl dano înan bê muhakeme fehm bikero, vırazîyayo.

Îqazê Pawitena Datan: E-maîlê ke amey şirawitene, goreyê qanûnanê pawitena melumatê şexsî nêyenê parekerdene. Eke şima wazenê ke wa şirawteyê şima bêro parekerdene, rica keno bivacê.

Not seba Maliman: No metod, seba çarekerdena pêkewtenanê mabênê wendekaran de sinife de û seba fehmkerdena motîvasyonê peyê hereketanê înan de zî yew hacetêko zaf tesîrdar o.

Soranî

پردی پەیوەندی لەگەڵ منداڵەکەت دروست بکە: هێزی پرسیارکردنی 'هەستت بە چی کرد؟' لە جیاتی 'بۆچی؟'

دایک و باوکایەتی گەشتێکە پڕ لە بڕیاری خێرا. گۆزەیەکی شکاو، وێنەیەکی کێشراو لەسەر دیوار، ناکۆکییەک لە نێوان خوشک و براکاندا... لەم ساتانەدا، یەکەم پرسیار کە لە دەممان دێتە دەرەوە، کە نزیکەی بووەتە بە پەرچەکردارێکی ئۆتۆماتیکی، زۆربەی کات هەمان شتە: "بۆچی ئەمەت کرد؟" ئەم پرسیارە، کە لە ڕواڵەتدا بێ زیان و چارەسەرئامێز دیارە، لە ڕاستیدا زۆرجار بناغەی پتەوترین دیوارەکانی نێوانمان دادەنێت. چونکە پرسیاری "بۆچی" لە سروشتی خۆیدا داوای پاساو و بەرگری دەکات. منداڵەکە دەخاتە سەر کورسی تۆمەتبار پێش ئەوەی تەنانەت تێبگات چی ڕوویداوە و ناچاری دەکات خۆی پاک بکاتەوە. لەو ساتەوە، پەیوەندی لە هەوڵێک بۆ تێگەیشتن دەردەچێت و دەبێتە ململانێی هێز یان یارییەک بۆ تاوانبارکردن. کەواتە، ئایا دەکرێت ئەم دیوارانە بڕوخێنین و لە شوێنیاندا پردی پتەو دروست بکەین؟ وەڵامەکە لە جادووی ئەو زمانەدایە کە بەکاریدەهێنین: لە گۆڕینی پرسیارەکەدا.

کاتێک دەپرسین "بۆچی؟"، زەنگەکانی ئاگادارکردنەوە لە مێشکی منداڵدا لێدەدەن. هەست بە فشاری دۆزینەوەی وەڵامێکی "ڕاست" دەکات کە چاوەڕوانییەکانی گەورەکان بەدی بهێنێت. ئەم فشارە زۆرجار دەبێتە هۆی درۆکردن، خستنە ئەستۆی کەسانی تر، یان گۆشەگیری. گرنگترین شت، واتە هەست، پێویستی یان بیرۆکەی پشت ڕەفتارەکە، بە تەواوی پشتگوێ دەخرێت. ڕەنگە منداڵ فێر بێت کە ئەوەی کردوویەتی هەڵە بووە، بەڵام هەلی تێگەیشتن و بەڕێوەبردنی ئەو هۆکارەی کە پاڵی پێوەناوە بۆ ئەو هەڵەیە، بۆ هەمیشە لەدەست دەدات. لە کاتێکدا ئامانجی ئێمە تەنها ڕاستکردنەوەی ڕەفتار نییە، بەڵکو تێگەیشتن و ڕێنماییکردنی جیهانی ناوەکییە کە سەرچاوەی ئەو ڕەفتارەیە. لێرەدایە کە کلیلێکی جادوویی دێتە کایەوە: پرسیارکردن بە "چی؟" و "چۆن؟" لە جیاتی "بۆچی؟". پرسیارەکانی وەک، "کاتێک ئەوەت دەکرد هەستت بە چی دەکرد؟" یان "کاتێک لە هاوڕێکەتت دا، چی بە مێشکتدا دەهات؟" تەرکیز لە ئەنجامەوە دەگۆڕێت بۆ پرۆسە، لە تاوانبارکردنەوە بۆ کنە و پشکنین.

ئەم گۆڕانکارییە زمانییە سادەیە، پەیامێکی بێ وێنە بە منداڵ دەگەیەنێت: "من پێش ڕەفتارەکەت، گرنگی بە هەستەکانت و جیهانی ناوەکیت دەدەم. دەمەوێت لێت تێبگەم." ئەم پەیامە بناغەی سەرەکیترین هەستی ئاسایشە بۆ منداڵێک. منداڵێک کە هەست بکات لێی تێدەگەن، پێویستی بە بەرگریکردن لە خۆی نابێت؛ بە پێچەوانەوە، بوێری ئەوە پەیدا دەکات کە خۆی بکاتەوە و هەست و بیرۆکەکانی بە ڕاستگۆیی دەرببڕێت. کاتێک یارییەکەی براکەی دەشکێنێت، پرسیارکردنی "چی وای لێکردیت ئەوەندە تووڕە بیت کە یارییەکە بشکێنیت؟ زۆر تووڕە دیار بوویت،" لە جیاتی "بۆچی شکاندت؟"، فێری دەکات کە تووڕەییەکەی هەستێکی ئاساییە، بەڵام ڕێگەی تەندروستتریش هەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم هەستە. ئەمە تەنها وانەیەکی ڕەفتاری نییە، بەڵکو وانەیەکی زیرەکی سۆزدارییە کە تا کۆتایی تەمەنی بەکاریدەهێنێت. ئەم شێوازە گیانی تیمایەتی لە نێوان دایک و باوک و منداڵدا دروست دەکات؛ دوو هاوبەش کە کێشەکە پێکەوە چارەسەر دەکەن و لە یەکتر تێدەگەن. دەتوانن بیروبۆچوونەکانتان لە ڕێگەی ئیمەیڵەکەمانەوە cguhasiptekin@gmail.com لەگەڵمان هاوبەش بکەن.

دروستکردنی ئەم پردی پەیوەندییە پێویستی بە ئارامگرتن و ڕاهێنان هەیە. ڕەنگە ئاسان نەبێت کە واز لە پرسیاری "بۆچی" بهێنرێت کە ساڵانێکە بووەتە خوو. بەڵام لەگەڵ هەر هەوڵێکدا، کاتێک دەبینیت ئەو دەربڕینە سەرسوڕهێنەر بەڵام ئاسوودەبەخشە جێگەی بەرگری لە چاوەکانی منداڵەکەتدا دەگرێتەوە، دەزانیت کە لەسەر ڕێگای ڕاستیت. کاتێک گفتوگۆکانتان لەگەڵ منداڵەکەت لە کەشێکی ژووری لێکۆڵینەوە دەردەچێت و دەبێتە گفتوگۆی دڵسۆزانە کە دڵ و مێشکەکان تێیدا یەکدەگرنەوە، شایەتحاڵی ئەوە دەبن کە پەیوەندییەکەتان چەندە قووڵ بووەتەوە. لەبیرتان بێت، هەر پرسیارێک کە دەیکەین یان دیوارێک دروست دەکات یان پردێک. هەڵبژاردن لە دەستی خۆماندایە؛ بەنرخترین میرات کە دەتوانین بۆ منداڵەکانمانی بەجێبهێڵین، ئەو پردی متمانە پتەوەیە کە لەلایەن دایک و باوکێکەوە دروست کراوە کە هەوڵ دەدات بەبێ حوکمدان لێیان تێبگات.

ئاگاداری پاراستنی زانیارییەکان: ئیمەیڵە نێردراوەکان بەپێی یاساکانی پاراستنی زانیاری کەسی بڵاو ناکرێنەوە. ئەگەر ئارەزوو دەکەن کارەکانتان بڵاو بکرێتەوە، تکایە بە جیا ئاماژەی پێ بدەن.

تێبینی بۆ مامۆستایان: ئەم شێوازە هەروەها ئامرازێکی زۆر کاریگەرە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی نێوان قوتابیان لە پۆلدا و بۆ تێگەیشتن لە پاڵنەری پشت ڕەفتارەکانیان.