Têgihiştina perwerdehiyê ya îro, li şûna ku tenê agahiyan ragihîne mirovan, pêşxistina berjewendî û jêhatîbûnên wan û qazancbûna huneran armanc dike. Di bidestxistina van jêhatîbûnan de serdema perwerdehiya pêşdibistanê xwedî girîngiyeke jiyanî ye. Di pêvajoya zaroktiyê de lîstik, wekî amûreke girîng a ku tevkariyê li qadên pêşketina fîzîkî-psîkomotor, bîrnasî, ziman û civakî-hestyarî dike, tê dîtin. Di vê çarçoveyê de, teza lîsansa bilind a bi navê "Di Perwerdehiya Pêşdibistanê De Nirxandina Lîstikê Li Gorî Nêrînên Mamosteyan" ku di sala 2014an de ji aliyê Narin Bozan ve hatiye temamkirin, di vê qadê de xebateke rojane pêşkêş dike.

Xebat, bi modelek betîmsel (vegotinî) hatiye meşandin. Koma xebatê ya lêkolînê, ji 175 mamosteyên pêşdibistanê yên ku di sala xwendin-perwerdeyê ya 2013-2014an de li navenda parêzgeha Amedê di 30 dibistanên ser bi Wezareta Perwerdehiya Neteweyî ve dixebitin, pêk tê. Ji van mamosteyan 165 jin û 10 jî mêr in. Dema mirov li rêjeya temenê beşdaran dinêre, tê dîtin ku %48ê wan di navbera 20-30 salî û jêrtir de, %40 di navbera 31-40 salî de û %12 jî 41 salî û jortir in. Dane, bi riya "Pîvana Diyarkirina Nêrînên Mamosteyên Pêşdibistanê yên Derbarê Çalakiyên Lîstikê" ya ku bi taybetî ji bo vê xebatê hatiye pêşxistin û forma agahdariya kesane hatine berhevkirin. Daneyên ku hatine bidestxistin, bi bikaranîna bernameya pakêtê ya SPSS 21.00 hatine analîzkirin.

Li gorî encamên lêkolînê, hatiye tespîtkirin ku nêrînên mamosteyan ên derbarê bikaranîna lîstikê di perwerdehiya pêşdibistanê de li gorî guherbarên zayend, rewşa xwendinê, koma temen a ku pê re tê xebitîn û hejmara polê cûdahiyeke watedar nîşan nadin. Ev rewş dide xuyakirin ku asta perwerdehiyê an zayend çi dibe bila bibe, mamoste derbarê girîngiya lîstikê di pêşketin û fêrbûna zarokan de xwedî nêrînên wekhev in. Lê belê, li gorî guherbara temen cûdabûneke watedar hatiye dîtin. Hatiye diyarkirin ku mamosteyên 41 salî û jortir, derbarê bandora lîstikê ya li ser fêrbûn û pêşketinê de xwedî nêrînên erênîtir in. Ev rewş dikare wisa bê şîrovekirin ku bi zêdebûna tecrubeyên pîşeyî yên mamosteyan re, hişmendiya wan a derbarê rola lîstikê di perwerdehiyê de jî zêde dibe.

Dema ku guherbara qidema pîşeyî tê lêkolînkirin, hatiye tespîtkirin ku di bin-rehenda bandora lîstikê ya li ser fêrbûnê de cûdabûneke watedar heye. Hatiye dîtin ku nêrînên mamosteyên ku xwedî 1-5 sal û 21 sal û zêdetir qidem in, derbarê bandora lîstikê ya li ser fêrbûnê de li gorî komên din ên qidemê bilindtir in. Ev yek, wê ramanê piştgirî dike ku hem zanyariyên teorîk ên mamosteyên ciwan ên ku nû dest bi pîşeyê kirine û hem jî tecrubeyên pratîkî yên mamosteyên bi tecrube, girîngiya lîstikê xurt dikin. Rewşa kadroyê jî di nêrînên mamosteyan de cûdahiyê çêdike. Hatiye diyarkirin ku mamosteyên kadrokirî, derbarê bandorên lîstikê yên li ser fêrbûn û pêkanînê de li gorî mamosteyên bi mûçe xwedî nêrînên erênîtir in. Ev encam nîşan dide ku şert û mercên xebatê dikarin bandorê li nêzîkatiya mamosteyan a li ser rêbazên perwerdehiyê bikin. Her wiha, tê dîtin ku di polên xwedî personelên alîkar de, nêrînên mamosteyan ên derbarê sepandina çalakiyên lîstikê de erênîtir in.

Encamên vê lêkolînê, derdixin holê bê ka lîstika ku bingeha perwerdehiya pêşdibistanê pêk tîne, di çavê mamosteyan de çiqas bi qîmet e. Dema ku feydeyên piralî yên lîstikê yên di pêşketina zarokan de li ber çavan tên girtin, giring e ku di bernameyên perwerdehiyê de bêtir cih ji nêzîkatiyên lîstik-bingeh re bê veqetandin, di vê mijarê de piştgirî ji mamosteyan re bê dayîn û hawîrdorên dibistanan ji bo lîstikê guncaw bibin. Dê kêrhatî be ku mamosteyên xwedî tecrubeyên zêdetir, derbarê bandora lîstikê ya li ser fêrbûnê de ji hevkarên xwe yên nû dest pê kirine re mentoriyê bikin. Her wiha, bi girtina li ber çavan a bandora erênî ya hebûna personelên alîkar di sepandina çalakiyên lîstikê de, divê di vê qadê de gavên pêwîst bên avêtin.

Ji bo vê xebata wê ya hêja em spasiya Narin Bozan dikin. Hûn dikarin bi koda 381625 bi rêya navnîşana www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.