Jiyan, rêzek ji rêçirêyan e ku her roj me bi biryarên bêhejmar ên piçûk û mezin diceribîne. Ji taloqkirina alarma sibê, heta rêdana kesekî di trafîkê de; ji veşartina sira hevalekî, heta bilindkirina dengê xwe li dijî neheqiyê, em her gav hilbijartinekê dikin. Bi gelemperî ev hilbijartin li du kategoriyên bingehîn têne dabeş kirin: ya rast û ya hêsan. Gelo, ka em kîjan ji van her du rêyan hildibijêrin, li ser me çi dibêje? Em razîbûna demkî ya rehatiyê, an aramiya mayînde ya wijdanê tercîh dikin? Ev nivîs vexwendinek e ji bo vedîtina wê hevsengiya nazik û wan kêliyên krîtîk ên ku nasnameya me teşe didin.

Hilbijartina ya hêsan, meyleke di xwezaya me de ye. Mejiyê me ji bo parastina enerjiyê û çûna ser rêya ku herî kêm berxwedan lê heye hatiye programkirin. Derewkirin ji rûbirûbûna ku rastî dê bîne hêsantir e. Ne dîtina xeletiyekê ji berpirsiyariya sererastkirina wê bê zehmettir e. Di hawîrdorek civakî de, beşdarbûna nêrîna populer ji derketina derve û rîska dûrxistinê ewletir hîs dike. Hêsanî, rehatiyek demkî pêşkêş dike; ew pirsgirêkekê bi awayekî demkî taloq dike, pêşî li pevçûnekê digire, me ji wî barê demkî xilas dike. Lêbelê, ev rehetî bi gelemperî bi lêçûnek veşartî tê: Ew ji xwe-rêzgirtin û yekitiya karakterê me dizî; her hilbijartina hêsan, di rastiyê de perçeyek ji wî kesî kêm dike yê ku "dikare tiştê rast bike."

Kirina tiştê rast, ji aliyê din ve, bi gelemperî mîna hilkişîna ser jor e. Ew wêrekî, duristî, empatî û sebrê dixwaze. Gava ku hevalê te kopî dike, gotina ji mamoste re dibe ku di cih de bibe sedem ku tu wekî "gamaz" bêyî binavkirin, lê di demek dirêj de ew parastina duristiyê ye. Parastina kesekî ku neheqî lê tê kirin, dibe ku te jî bike hedef, lê ew edaletê li ser piyan dihêle. Ev rê zehmet e ji ber ku bi gelemperî di demek kurt de xelatek wê tune; tewra carinan dibe ku were cezakirin, hûn dikarin tenê bimînin, werin rexne kirin, an neyên fêm kirin. Tam ji ber vê yekê ew bi qîmet e; ji ber ku ev hilbijartin ne li ser pejirandina an çepikan ji derve, lê li ser pergala nirxên hundurîn û pusulaya wijdana mirovî ye. Her çend strîka rastiyê bi mirov ve biçe jî, şopa ku ew dihêle vediguhere karakterek mayînde.

Karakter, ne performansek e ku em li pêşberî girseyan nîşan didin. Karakterê me yê rastîn ew e ku dema kes me nabîne, dema ku em dizanin ku em ê ti bersivekê nestînin, em çi dikin. Kiryarên piçûk ên wekî hildana çopa li erdê û avêtina wê di çopê de, li bendê mandina di rêza xwe de li kasê, parastina kesekî ku li ser wî xirab tê axaftin, kevirên bingehîn ên avahiya karakterê ne. Biryarên ku em di van kêliyan de didin, bersivên herî durist in ku em didin pirsa "Ez kî me?". Hilbijartina ya hêsan mîna avakirina kelehek ji qûmê ye; di bahoza yekem de hildiweşe. Lêbelê, hilbijartina ya rast, mîna zêdekirina kerpîçek zexm li bingehê bi her biryarê re ye. Hûn dikarin fikrên xwe bi rêya navnîşana me ya e-nameyê poffypuf@gmail.com bi me re parve bikin. Belkî bîranînek we heye ku kirina "ya rast" zehmet bû, lê di dawiyê de hûn pê serbilind bûn.

Dema ku em di dawiya rojê de serê xwe datînin ser balgiyê, em bi hesabê hilbijartinên ku me di nava rojê de kirine re tenê dimînin. Ma rehetiya demkî ya rêyên hêsan bi qîmettir e, an aramiya hundurîn a ku ji kirina tiştê rast tê? Bersivek yekane ya rast ji bo vê pirsê tune, ji ber ku bersiv di wijdana her kesî de veşartî ye. Lêbelê, divê neyê jibîrkirin ku her hilbijartin îmzeyek e: Bi her gava ku em diavêjin, em ji cîhanê re radigihînin ku em kî ne û em çawa dixwazin bêne bîranîn. Hilbijartina ya zehmet dibe ku te westîne, lê hilbijartina ya hêsan dibe ku te ji tebûna te dûr bixe. Hilbijartin a te ye.

Têbînî ji bo Dêûbavan: Dema ku hûn vê mijarê bi zarokên xwe re diaxivin, li şûna etîketên wekî "xirab" an "baş", balê bikişînin ser "encam" û "hestên" hilbijartinan. Bi pirsên wekî "Gava te ya hêsan hilbijart te çi hîs kir? Baş e, gava te ya rast kir te çi hîs kir?" hûn dikarin alîkariya wan bikin ku pusulaya xwe ya hundurîn kifş bikin.

Zazakî

Kerdişê Tiştê Raştî: Pusulaya Wîjdanê To ya, yan Kilîtê Cehdê Rehetîya To yo?

Heyat, yew rêza rayraşîyan o ke ma her roc bi qerarê xeylê qijkek û girdan îmtîhan keno. Alarmê sibayî pey de eştene ra bigêre, trafîk de rayîrdayîșê kesêkî; nimitişê sirrê embazêkî ra bigêre, vera neheqîye veng vetişî, ma her wext yew weçînayîş kenê. Zafaneyê nê weçînayîșî benê di kategorî: tișto ke rașto û tișto ke rehato. Başo, ma kamcîn rayîr weçînenê, no derheqê ma de çi vano? Ma qîymetinê rehetî yo demkî, yan huzurê wîjdanî yo dayîmî tercîh kenê? No nuşte, seba keșfkerdișê na mîyane û o wextanê krîtîkan ke nasnameyê ma awan kenê, yew dawet o.

Weçînayîșê tiștê rehetî, yew temayul o ke tebîetê ma de esto. Mezgê ma seba ke enerjî bipawê û rayîro ke tewr tay berxwedanî esto, o rayîr ra şêro, program bîyo. Zûrkerdiș, rîyêrîbîyayîşê heqîqatî ra rehetêr o. Vînîkerdişê yew xeta, berpirsîyarîya rastkerdişê ey ra bêzehmetêr o. Yew cematê sosyale de, iştirakbîyayîşê fikrê populerî, vera nêzdîbîyayîşê teber de mendene ra ewletêr hîs keno. Rehetî, yew rihetîya demkî dana; yew peroblem demkî pey de erzena, vera yew pêkewtişî gêna, ma o barê demkî ra xelisnena. La no konfor, zafane bi yew bedelê nimite yeno: Îzzetê nefis û karakterê ma ra tirneno; her weçînayîșo rehet, eslê xo de keso ke "eșkeno tișto rașt bikero" ra yew perçe kêmî keno.

Kerdişê tiștê raştî, sey koyî ser kewtene yo. Cesaret, duristî, empatî û sebr wazeno. Key ke embazê to kopya keno, mamoste rê vatiş, beno ke o wext to sey "xebardar" nişan bido, la demê dergî de duristîye paweno. Pawitişê kesêkî ke neheqîye vîneno, beno ke to zî bikero hedef, la edalet pay de tepîşeno. No rayîr zehmet o, çunke demê kilmî de yew xelata ci çin a; heta ke tayê wextan beno ke bêro ceza kerdene, eşkenê bi tenê bimî, rexne bibê, fam nêbê. Tam zî seba ney qîmetîn o; çunke no weçînayîş, paștîya xo ne erêkerdiş û çepikîyanê teberî rê, belkî sîstemê xo yê ercî yo zereyî û pusulaya wîjdanî rê dano. Sîya raștîye ke merdimî rê kewt zî, izin ke verdana, bena yew karaktero dayîmî.

Karakter, yew performans nîyo ke ma vera qelebalixî de nişan danê. Karakterê ma yo eslî, key ke kes ma nêvîneno û key ke ma zonenê ke ma do karşilikêk nêgêrê, o wext ma çi kenê, o yo. Çîyê qijkekî sey erd ra çop girewtiş û çopî mîyan eştiş, qesê de rêza xo de vindetiş, pawitişê kesêkî ke derheqê ey de xirab yeno qisey kerdene, kerrê temelî yê awankerdişê karakterî yê. Qerarê ke ma nê wextan de danê, cewabê tewr raștî yê ke ma danê persa "Ez kî ya?". Weçînayîșê tiștê rehetî, sey viraştişê yew qela ya qumî yo; bahozê yewinî de rijyeno. La weçînayîșê tiștê raştî, bi her qerarî yew tuğlaya zêde dekerdişê temelî yo. Fikrê xo poffypuf@gmail.com ser o ma de pare bikerê. Belkî yew bîranîna şima esta ke kerdişê tiștê "raştî" zehmet bîyo, la peynî de şima pê qure bîyê.

Key ke ma peynîya rocî de sereyê xo nanê balişna ser, ma bi muhasebeyê weçînayîşanê ke ma roc mîyan de kerdê, bi tenê manenê. Rihetîya demkî ya rayîranê rehetan, yan huzurê zereyî yo ke kerdişê tiștê raştî ra yeno, kamcîn ercîyayeyêr o? Cewabê nê persî yew nîyo, çunke cewab wîjdanê her kesî de nimite yo. La ganî vîr ra nêkero ke, her weçînayîş yew îmza yo: Bi her gama ke ma erzenê, ma dinya rê îlan kenê ke ma kî yê û ma wazenê ke senî bêrê vîr ardişî. Weçînayîşê zehmetî beno ke to biwestno, la weçînayîşê rehetî beno ke to, to bîyayîşî ra bikero. Weçînayîş ê to yo.

Not seba Dê û Babîyan: Key ke na mesela de bi domananê xo qisey kenê, cayê etîketanê sey "xirab" ya ki "hewl", bala xo bidê "netîce" û "hîs"anê weçînayîșan ser. Bi perseyê sey "Key ke tiyo rehet weçîna, to çi hîs kerd? Honde ke, key ke to tișto rașt kerd, to çi hîs kerd?" eşkenê hetkarî bikerê ke ê pusulaya xo ya zereyî keşf bikerê.

Soranî

کردنی کاری ڕاست: قیبلەنمای ویژدانت یان کلیلی ناوچەی ئاسوودەییت؟

ژیان زنجیرەیەکە لە چوارڕیانەکان کە هەموو ڕۆژێک بە بڕیاری بچووک و گەورەی بێشومار تاقیمان دەکاتەوە. لە دواخستنی زەنگی بەیانیانەوە، تا ڕێگادان بە کەسێک لە ترافیکدا؛ لە شاردنەوەی نهێنی هاوڕێیەکەوە، تا دەنگهەڵبڕین دژی نادادپەروەری، ئێمە لە هەموو ساتێکدا هەڵبژاردەیەک دەکەین. بە گشتی ئەم هەڵبژاردنانە دابەش دەبن بەسەر دوو پۆلێنی سەرەکیدا: ئەوەی ڕاستە و ئەوەی ئاسانە. باشە، ئەوەی کە کام لەم دوو ڕێگایە هەڵدەبژێرین، چی لەبارەی ئێمەوە دەڵێت؟ ئایا ئێمە تێرکردنی کاتیی ئاسوودەیی هەڵدەبژێرین، یان ئارامیی هەمیشەیی ویژدان؟ ئەم وتارە بانگهێشتێکە بۆ دۆزینەوەی ئەو هاوسەنگییە ناسکە و ئەو ساتە گرنگانەی کە ناسنامەی ئێمە پێکدەهێنن.

هەڵبژاردنی ئەوەی ئاسانە، مەیلی سروشتی ئێمەیە. مێشکمان بۆ پاشەکەوتکردنی وزە و ڕۆیشتن بەو ڕێگایەدا کە کەمترین بەرگری تێدایە، بەرنامە داڕێژراوە. درۆکردن ئاسانترە لەو ڕووبەڕووبوونەوەیەی کە ڕاستی دەیهێنێت. پشتگوێخستنی هەڵەیەک، لە بەرپرسیارێتی ڕاستکردنەوەی بێ زەحمەتترە. لە ژینگەیەکی کۆمەڵایەتیدا، هاوڕابوون لەگەڵ بۆچوونی باو، هەستێکی سەلامەتتر دەبەخشێت وەک لە دەرکەوتن و مەترسیی دوورخستنەوە. ئاسانی، ئاسوودەییەکی کاتی پێشکەش دەکات؛ کێشەیەک بۆ ماوەیەکی کاتی دوادەخات، ڕێگری لە ناکۆکییەک دەکات، و لەو بارە کاتییە ڕزگارمان دەکات. بەڵام ئەم ئاسوودەییە زۆربەی کات تێچوویەکی شاراوەی هەیە: لە ڕێزی خۆگرتن و یەکپارچەیی کەسایەتیمان دەدزێت؛ هەر هەڵبژاردنێکی ئاسان، لە ڕاستیدا پارچەیەک لەو کەسە کەم دەکاتەوە کە "دەکرا کاری ڕاستی بکردایە."

کردنی کاری ڕاست، لە لایەکی ترەوە، زۆربەی کات وەک سەرکەوتن بە سەرباڵاییدا وایە. پێویستی بە ئازایەتی، ڕاستگۆیی، هاوسۆزی و ئارامگرتن هەیە. کاتێک هاوڕێکەت قۆپیە دەکات، گوتن بە مامۆستا لەوانەیە لەو کاتەدا ناوی "خەبەرچن"ت لێ بنێت، بەڵام لە ماوەی درێژخایەندا، بەرگری لە ڕاستگۆیی دەکات. بەرگریکردن لە کەسێک کە ستەمی لێ دەکرێت، لەوانەیە تۆش بکاتە ئامانج، بەڵام دادپەروەری ڕادەگرێت. ئەم ڕێگایە قورسە چونکە بە گشتی لە ماوەی کورتدا پاداشتێکی نییە؛ تەنانەت هەندێک جار لەوانەیە سزاش بدرێت، لەوانەیە بە تەنیا بمێنیتەوە، ڕەخنەت لێ بگیرێت، یان لێت تێنەگەن. هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە کە بەنرخە؛ چونکە ئەم هەڵبژاردنە پشت بە پەسەندکردن یان چەپڵەی دەرەکی نابەستێت، بەڵکو پشت بە سیستەمی بەها ناوەکییەکانی کەسەکە و قیبلەنمای ویژدانی دەبەستێت. هەرچەندە دڕکی ڕاستی بچێت بە پێتدا، ئەو شوێنەوارەی بەجێی دەهێڵێت دەگۆڕێت بۆ کەسایەتییەکی هەمیشەیی.

کەسایەتی، نمایشێک نییە کە ئێمە لەبەردەم قەرەباڵغیدا پێشکەشی بکەین. کەسایەتی ڕاستەقینەی ئێمە ئەوەیە کە کاتێک کەس سەیری ناکات چی دەکەین، کاتێک دەزانین هیچ پاداشتێکمان دەستناکەوێت. کردەوەی بچووکی وەک هەڵگرتنەوەی زبڵێک و خستنە ناو سەلەی خۆڵ، چاوەڕێکردن لە نۆرەی خۆتدا لە کاشێردا، بەرگریکردن لە کەسێک کە بە خراپە باسی دەکرێت، بەردی بناغەی بینای کەسایەتین. ئەو بڕیارانەی لەم ساتانەدا دەیدەین، ڕاستگۆترین وەڵامن بۆ پرسیاری "من کێم؟". هەڵبژاردنی ئەوەی ئاسانە وەک دروستکردنی قەڵایەکی لم وایە؛ لە یەکەم زریاندا دەڕووخێت. بەڵام هەڵبژاردنی ئەوەی ڕاستە، وەک زیادکردنی خشتێکی پتەوە بۆ بناغەکە لەگەڵ هەر بڕیارێکدا. دەتوانن بیرۆکەکانتان لە ڕێگەی ئیمەیڵەکەمانەوە poffypuf@gmail.com لەگەڵمان هاوبەش بکەن. لەوانەیە یادگارییەکتان هەبێت کە کردنی "کاری ڕاست" قورس بووە، بەڵام لە کۆتاییدا شانازیتان پێوە کردووە.

کاتێک لە کۆتایی ڕۆژدا سەرمان دەخەینە سەر سەرین، لەگەڵ حیساباتی ئەو هەڵبژاردنانەی لە ماوەی ڕۆژدا کردوومانە بە تەنیا دەمێنینەوە. ئایا ئاسوودەیی کاتیی ڕێگا ئاسانەکان بەنرخترە، یان ئەو ئارامییە ناوەکییەی کە لە کردنی کاری ڕاستەوە دێت؟ وەڵامێکی یەکگرتووی ڕاست بۆ ئەم پرسیارە نییە، چونکە وەڵامەکە لە ویژدانی هەر تاکێکدا شاردراوەتەوە. بەڵام دەبێت بیرمان بێت کە هەر هەڵبژاردنێک ئیمزایەکە: بە هەر هەنگاوێک کە دەینێین، بە جیهان ڕادەگەیەنین کە ئێمە کێین و دەمانەوێت چۆن لە یاد بمێنینەوە. هەڵبژاردنی ئەوەی قورسە لەوانەیە ماندووت بکات، بەڵام هەڵبژاردنی ئەوەی ئاسانە لەوانەیە لە خۆبوون دوورت بخاتەوە. هەڵبژاردن هی تۆیە.

تێبینی بۆ دایکان و باوکان: کاتێک ئەم بابەتە لەگەڵ منداڵەکانتان باس دەکەن، لەبری بەکارهێنانی ناونیشانی وەک "خراپ" یان "باش"، تیشک بخەنە سەر "ئەنجامەکان" و "هەستەکان"ی هەڵبژاردنەکان. بە پرسیاری وەک "کاتێک ئاسانەکەیت هەڵبژارد هەستت چۆن بوو؟ ئەی کاتێک کارە ڕاستەکەت کرد هەستت چۆن بوو؟" دەتوانن یارمەتیان بدەن بۆ دۆزینەوەی قیبلەنما ناوەکییەکەی خۆیان.