Têgihîştina zarokan a li ser malbatê, di zarokatiya destpêkê de yek ji dînamîkên derûnî yên herî diyarker e ku bingeha xwerêzgirtin, hesta ewlehiyê û têkiliyên civakî ava dike. Di serdema pêşdibistanê de (60-72 mehî), şemaya "malbatê" ya di hişê zarok de bingeha hemû têkiliyên mirovî û kesayetiya wan a pêşerojê datîne. Ji bo şirovekirina cîhana hundirîn a zarok, dîtina rengvedana helwestên dêûbavan û naskirina zû ya nakokiyên hestyarî, xêzkirinên projektîf pencereyeke bêhempa vedikin. Teza masterê ya Ümmühan Akpınar ku di sala 2015an de qedandiye, bi rêbazeke kalîteyî ya ku xêzkirinên zarokan û hevpeyvînên malbatê digihîne hev, têgihîştina malbatê ya zarokên 60-72 mehî bi kûrahî vedikole.

Lêkolîn li sê dibistanên pêşdibistanê yên serbixwe li navenda bajarê Trabzonê bi 40 zarokan re hate meşandin. Di pêvajoya berhevkirina daneyan de bi rêbernameyên standard ji zarokan re "xebata wênesaziyê ya li ser malbatê" hate çêkirin; piştre hem bi zarokan re li ser hûrgiliyên xêzkirinên wan hevpeyvînên kûr ên takekesî hatin kirin, hem jî bi dêûbavan re hevdîtinên nîv-avakarkirî pêk hatin. Nirxandina hevpar a analîzên xêzkirinê ligel vegotinên devkî hişt ku hestên binhişî, fikar û girêdanên zarokan bi rengekî objektîf bêne piştrastkirin.

Encamên lêkolînê nîşan didin ku têgihîştina zarokan a li ser malbatê li gorî guherbarên krîtîk ên mîna zayend, hebûna xwişk û birayan, asta perwerdehiya dêûbavan û pêkhateya malbatê diguhere:

• Zayend û Fîgura Girêdanê: Hate tesbîtkirin ku têgihîştina keçan a li ser malbatê li gorî kuran bi giştî erênîtir e. Di pêkhateya xêzkirinê de keçan dayika xwe wekî kesa herî nêzîkî xwe bi cih kirine, lê di kuran de ev kesê herî nêzîk bav bûye.

• Hebûna Xwişk û Birayan û Pêşbirk: Zarokên ku bê xwişk û bira ne, li gorî yên xwedî xwişk û bira têgihîştineke erênîtir a malbatê nîşan dane. Di xêzkirinên zarokên xwedî xwişk û bira de, fîgura ku herî zêde pê re nakokî tê jiyîn, dûr tê xistin an jî tê piçûkkirin xwişk an birayê wan bûye; ev rewş wekî rengvedana çavnebariya xwişk û birayan li ser xêzan tê nirxandin.

• Asta Perwerdehiya Dêûbavan: Her ku asta perwerdehiya dê û bavan bilind dibe, têgihîştina malbatê di xêzkirinên zarokan de hevsengtir û erênîtir dibe. Zarokên dêûbavên xwedî perwerdehiya lîse û zanîngehê li gorî asta dibistana seretayî tabloyên malbatê yên hevsengtir afirandine, ku ev jî bi helwestên demokratîk û piştgir ên malbatên perwerdekirî re hevaheng e.

• Yekbûna Malbatê: Têgihîştina malbatê ya zarokên li malbatên tam mezin dibin, li gorî yên li malbatên jihevketî (parvebûyî) berbiçavtir erênî derketiye. Zarokên di malbatên parvebûyî de dibe ku endamekî malbatê kêm xêz bikin, sînorên tund deynin navberê an jî di danasîna malbatê de zehmetiyê bikşînin.

• Ezmûna Pêşdibistanê: Zarokên ku sala xwe ya yekem di saziya perwerdehiyê de derbas dikin, li gorî yên du sal an zêdetir dixwînin hinekî erênîtir hatine nirxandin, ku ev nîşan dide pêvajoya destpêkê ya lihevhatina dibistanê û hezkirina malê dikare rengê hestyarî yê xêzkirinê biguhere.

Lêkolîna Ümmühan Akpınar îspat dike ku dema kaxez û pênûsa rengîn tê dayîn destê zarokan, encam tenê çalakiyeke estetîk nîne; nexşeyeke rasterast a cîhana wan a hundirîn, rolên wan ên malbatê û hestên wan ên veşartî ye. Ji bo mezinbûna kesan a bi tendurist, bihêzkirina pêwendiya nav malbatê, bersivdana hewcedariyên hestyarî yên zarokan û piştgirîkirina rêbazên derbirîna hunerî pir bi qîmet e.

Em ji bo vê lêkolîna hêja spasiya Ümmühan Akpınar dikin. Hûn dikarin bi koda 421608 bi rêya navnîşana www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.