Wekî dêûbav, yek ji xwestekên me yên herî bingehîn ew e ku zaroka/ê me bibe kesek/e ku dikare xwe biparêze, xwedî xwerêziyeke bilind be û têkiliyên saxlem ava bike. Em ji bo parastina wê/î ji xetereyên fîzîkî çi ji destê me tê dikin; em destê wê/î digirin, tiştên bi xeter jê dûr dixin. Lê em ê çawa sînorên wê/î yên hundirîn ên ku nayên dîtin, razber lê ew qas girîng in, biparêzin? Hêza zaroka/ê we ku bikaribe li hemberî zordestiya hevalekî/ê, destdaneke nexwestî an henekekî/e ku jê hez nake bibêje "raweste", ji formûlên matematîkê yên ku em ê wê/î fêr bikin pir bi qîmettir e. Çavkaniya vê hêzê tenê li yek cîhekî veşartî ye: Di jêhatîbûna naskirin û fêmkirina hestên xwe de.

Zarokek/e ku hestên xwe nas dike û bi wan bawer e, danîna sînoran ne wekî êrîşkariyekê, lê wekî mafekî xwemiparastinê dibîne. Paşvekişandina bedena xwe li hemberî hembêzeke nexwestî, bi gotina "Ez naxwazim vî tiştî bilîzim" beşdarnebûna lîstikeke ku jê hez nake, dema ku dest li eşyayên wê/î yên şexsî bê destûr tê dayîn hişyariya "Ev ya min e, ji kerema xwe destûrê bixwaze" bide, hemû encama vê hişmendiya hundirîn in. Ev zarok, ji bo dilxweşkirina kesên din, hewcedarî û hestên xwe paşguh nakin; ev jî wan di jiyana wan a pêşerojê de li hemberî manîpulasyon û têkiliyên toksîk berxwedêrtir dike. Fêrkirina danîna sînoran ji zaroka/ê we re, ne tenê di zaroktiyê de, di mezinahiyê de jî yek ji jêhatîbûnên jiyanê yên herî bingehîn e ku dê tenduristiya wê/î ya derûnî biparêze. Hûn dikarin nêrînên xwe bi rêya navnîşana me ya mailê cguhasiptekin@gmail.com bi me re parve bikin. Bîr nekin, her "na" bi rastî "erê"yeke bi hêz e ku zaroka/ê we ji xwe re dibêje.

Zazakî

Mertalê Zerre yê Domanê Şima: Şima Senî Eşkenî Rehberîye Bikerê ke bi Nasîkerdişê Hîssanê Xo Sinoranê Xo Bipawiro?

Seba ke ma dê û bavîme, waştişê ma yo tewr esasî no yo ke domanê ma bibo kesêno ke eşkeno xo bipawiro, hurmeta xo ya berze bo û têkilîyanê weşan awan bikero. Ma seba ke ey/aye tehlîkeyanê fîzîkîyan ra bipawîme, çi ke destê ma ra yeno, kenîme. La ma do sinoranê ci/ê yê zerre yî ke nêasenî, la hendê zî muhîm ê, senî bipawîme? Qeweta domanê şima ke eşkeno vera zorbaîya embazê xo, destdayîşêko nêwaşte ya zî heneko ke ey/aye ra hes nêkeno vajo "vinde", formula matematîkî ke ma do bimisnîme ci/ê, înan ra zafêr qîmetîn o. Çimeyê na qewete tena yew ca de nimite yo: Qabîlîyetê nasîkerdiş û fehmkerdişê hîssanê xo de.

Domanêko ke hîssanê xo nas keno û înan ra bawer keno, sinor ronayîşî sey hêriş nê, sey heqê xo pawitişî vîneno. Vera hemêzkerdişêko nêwaşte bedenê xo peyser antiş, bi vatişê "Ez nêwazena/o nê kayî kay bikera/o" tewrê kayêko ke ey/aye ra hes nêkeno mebîyayîş, keyke bê destûr dest yeno dayîş bi eşyayanê ci/ê yê şexsîyan, îqazê "No yê min o, kerem ke destûr biwaze" dayîş, pêro netîceyê nê hişmendîya zerre yî yê. Nê domanî, seba ke kesê bînanî memnun bikerê, îhtîyac û hîssanê xo çin hesibnenî; no zî înan cuya xo ya aver de vera manîpulasyon û têkilîyanê toksîkan de hîna zaf xurt keno. Musnayîşê sinor ronayîşî bi domanê şima, tena domanîye de nê, pîlîye de zî yew o tewr esasî yê qabîlîyetanê cuya ra yo ke do sihetê ey/aye yê ruhî bipawiro. Şima eşkenî fikrê xo bi navnîşana ma ya emailî cguhasiptekin@gmail.com ma de pare bikerê. Vîr ra mekerê, her "nê" bi rastî yew "e" yo qewî yo ke domanê şima bi xo vajo.

Soranî

قەڵغانی ناوەکی منداڵەکەت: چۆن ڕێنمایی دەکەیت بۆ پاراستنی سنوورەکانی لە ڕێگەی ناسینەوەی هەستەکانییەوە؟

وەک دایک و باوک، یەکێک لە سەرەکیترین ئارەزووەکانمان ئەوەیە کە منداڵەکەمان ببێتە تاکێک کە بتوانێت خۆی بپارێزێت، ڕێزی خۆی بگرێت و پەیوەندییەکی تەندروست دروست بکات. ئێمە هەموو هەوڵێک دەدەین بۆ ئەوەی لە مەترسییە جەستەییەکان بیپارێزین؛ دەستی دەگرین، شتە مەترسیدارەکان دوور دەخەینەوە. بەڵام چۆن سنوورە ناوەکییە نادیار و ئەبستراکتەکانی، کە بە هەمان شێوە گرنگن، دەپارێزین؟ هێزی منداڵەکەت بۆ ئەوەی بتوانێت بڵێت "بوەستە" لە بەرامبەر توندوتیژی هاوڕێیەکی، دەست لێدانێکی نەخوازراو، یان گاڵتەیەک کە پێی ناخۆشە، زۆر بە بەهاترە لە هەر هاوکێشەیەکی بیرکاری کە فێری بکەین. سەرچاوەی ئەم هێزە تەنها لە یەک شوێندا شاردراوەتەوە: لە توانای ناسینەوە و تێگەیشتن لە هەستەکانی خۆیدا.

منداڵێک کە هەستەکانی دەناسێت و متمانەی پێیان هەیە، دانانی سنوور وەک دەستدرێژی نابینێت، بەڵکو وەک مافێکی خۆپاراستن دەیبینێت. کشانەوەی جەستەی لە باوەشێکی نەخوازراو، ڕەتکردنەوەی بەشداریکردن لە یارییەک کە پێی ناخۆشە بە وتنی "من نامەوێت ئەم یارییە بکەم"، یان ئاگادارکردنەوەیەک وەک "ئەمە هی منە، تکایە مۆڵەت وەربگرە" کاتێک دەست لە کەلوپەلە کەسییەکانی دەدرێت بەبێ پرسی، هەمووی دەرئەنجامی ئەم هۆشیارییە ناوەکییەیە. ئەم منداڵانە، بۆ ڕازیکردنی دڵی ئەوانی تر، پێداویستی و هەستەکانی خۆیان پشتگوێ ناخەن؛ ئەمەش وا دەکات لە ژیانی داهاتوویاندا بەرامبەر بە فێڵ و پەیوەندییە ژەهراوییەکان خۆڕاگرتر بن. فێرکردنی منداڵەکەت بۆ دانانی سنوور، بەخشینی یەکێک لە بنەڕەتیترین کارامەییەکانی ژیانە کە تەندروستی دەروونی دەپارێزێت، نەک تەنها لە منداڵیدا بەڵکو لە گەورەییشدا. دەتوانن بیروبۆچوونەکانتان لە ڕێگەی ئیمەیڵەکەمانەوە cguhasiptekin@gmail.com لەگەڵماندا هاوبەش بکەن. لەبیرتان بێت، هەر "نەخێر"ێک لە ڕاستیدا "بەڵێ"یەکی بەهێزە کە منداڵەکەت بە خۆی دەڵێت.