Teza doktorayê ya bi navê "Bandora Perwerdehiya Jêhatîbûnên Têkiliya Dê Û Zarokê Li Ser Jêhatîbûnên Naskirin Û Derbirîna Hestên Zarokan" ku di sala 2014an de ji aliyê Gülay Temiz ve pêşkêşî Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Selçukê hatiye kirin, pêwendiya di navbera têkiliya dê û zarokê û pêşketina hestyarî ya zarokê de bi awayekî berfireh dinirxîne. Ev xebat, vedikole bê ka perwerdehiya têkiliyê ya ku dê di serdema zaroktiya zû de ji dayikan re bê dayîn, heta çi astê bandorê li jêhatîbûnên zarokan ên naskirin û derbirîna (îfadekirina) hestên wan dike. Tez, balê dikişîne ser hewcedariya bi vê mijarê û îşaret bi girîngiya bernameyên perwerdehiya dayikan dike.

Di xebatê de, modela ezmûnî ya bi koma kontrolê ya pêş-test û paş-testê hatiye bikaranîn. Li pêşdibistaneke li Konyayê, bi tevahî 68 dayikên ku zarokên wan di koma 6 salî de ne û zarokên wan, wekî koma ezmûnê (34 dê-zarok) û koma kontrolê (34 dê-zarok) hatine diyarkirin. Di çarçoveya lêkolînê de, dema ku ji bo nirxandina jêhatîbûnên têkiliyê yên dayikan "Amûra Nirxandina Têkiliya Dê-Bav-Zarokê (ABÇİDA)" hatiye bikaranîn, ji bo jêhatîbûnên hestyarî yên zarokan jî "Testa Naskirina Hestan" û "Testa Derbirîna Hestan" hatine sepandin. Bernameya "Perwerdehiya Jêhatîbûnên Têkiliya Dê û Zarokê" ya sê demjimêrî, 15 hefteyan, hefteyê du rojan ji dayikên di koma ezmûnê de re hatiye dayîn.

Li gorî encamên lêkolînê, beriya bernameya perwerdehiyê di navbera jêhatîbûnên têkiliyê yên dayikên koma ezmûnê û koma kontrolê de cûdahiyeke watedar tune ye. Lê belê, piştî perwerdehiyê hatiye tespîtkirin ku navîniyên pûanên paş-testê yên jêhatîbûnên axaftin, guhdarîkirin, peyam, têkiliya bêpeyv (sözsüz) û empatiyê yên dayikên koma ezmûnê, li gorî pûanên pêş-testê di asteke watedar de bilindtir in. Ev rewş nîşan dide ku bernameya perwerdehiyê di pêşxistina jêhatîbûnên têkiliyê yên dayikan de bibandor e. Her wiha, navîniyên pûanên paş-testê yên jêhatîbûnên naskirin û derbirîna hestan ên zarokên dayikên ku bernameya perwerdehiyê li ser wan hatiye sepandin jî, li gorî pûanên pêş-testê di asteke watedar de zêdebûn nîşan dane. Di testa şopandinê ya ku heşt hefte şûnde hatiye kirin de, hatiye dîtin ku hem di jêhatîbûnên têkiliyê yên dayikan de (peyam, têkiliya bêpeyv, empatî) û hem jî di jêhatîbûnên hestyarî yên zarokan de destkeftiyên hatine bidestxistin mayînde ne.

Ev encam radixin ber çavan ku perwerdehiya jêhatîbûnên têkiliyê ya ji bo dayikan, dema ku asta têkiliya dayikan a bi zarokên wan re zêde dike, di heman demê de piştgiriyê dide pêşketina hişmendiya hestyarî û jêhatîbûnên derbirînê yên zarokan jî. Tê dîtin ku têkiliya saxlem a ku bi taybetî di serdema zaroktiya zû de tê danîn, li ser pêşketina civakî û hestyarî ya zarokan bandorên erênî yên mayînde dihêle. Ev encam, girîngiya berbelavkirina bernameyên perwerdehiya malbatê û teşwîqkirina beşdariya malbatê di perwerdehiya pêşdibistanê de careke din destnîşan dikin.

Ji bo vê xebata wê ya hêja em spasiya nivîskar Gülay Temiz dikin. Hûn dikarin bi koda 377779 bi rêya navnîşana www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.