Kurmancî

Di rêwîtiya dêûbavtiyê de, yek ji wan kêliyên ku em herî zêde tê de zehmetiyê dikişînin, bêguman ew tunelên serhişkiyê yên bêdawî ne ku em bi zarokê xwe re dikevin nav wan. Zarokek ku li ber xwe dide dema ku wexta vegera malê ji parkê tê, kevçîyê dide alî da ku xwarina xwe nexwe, an jî xwe ji erdê davêje erdê da ku wê pêlavê li xwe neke... Ev dîmen, pir caran sebra me diceribînin û me vedixwînin şerekî desthilatdariyê. Baş e, gelo ev kêlî bi rastî şerekî îradeyê ne, an li pişt perdeyê peyameke pir kûrtir heye ku ji me re tê gotin? Heke em van serhişkiyan ne wekî şer, lê wekî hewldanek danûstandinê, wekî bangek pêdiviyê bibînin, dibe ku hemû dînamîk biguhere.

Zarok, bi taybetî di serdema pêşdibistanê de, hîn bi tevahî ne xwediyê jêhatîbûna îfadekirina hest û pêdiviyên xwe bi peyvan wekî mezinan in. Ji bo wan, gotina "na" pir caran rêya herî hêsan a gotinê ye ku "Ez dixwazim hest bikim ku kontrol niha di destê min de ye," "Ez westiyayî me û pêdiviya min bi bêhnvedanê heye," "Ez dixwazim ku tu min bibînî û bibihîzî," an jî "Ev rewş min ne-ewle hîs dike." Dema ku em, wekî dêûbav, karibin pêdiviya rastîn a li pişt vê "na"yê bibihîzin, em dest bi avakirina pirekê dikin ku digihîje zarokê xwe, li şûna ku em kerpîçek din li ser dîwarê serhişkiyê deynin. Mînakî, pêdiviya zarokek ku li marketê ji bo çîkolatayê digirî, dibe ku ne tenê ew şîranî be. Dibe ku wî hest kiriye ku di nav rojê de têra xwe pêwendî bi we re danenî û di wê kêliyê de ev rê wekî destpêkirina têkiliyê bi we re, wekî kişandina bala we dîtiye. Dema ku bi vê perspektîfê tê nihêrîn, li şûna ku mirov biqîre "Min sed caran ji te re got na!", daketina asta çavên wî û gotina "Ez fêm dikim ku tu niha tiştekî dixwazî û dema ku tu bi dest naxî xemgîn dibî. Tu çi dibêjî ku em biçin malê û bi hev re bilîzin?" bersivek e ji pêdiviya wî re û ev bersiv zarokê ku hest dike ku tê fêm kirin, aram dike.

Ev nêzîkatî nayê wateya danenîna sînoran an kirina her tiştê ku zarok dixwaze. Berevajî, ew nîşandana wê yekê ye ku hûn hest û pêdiviya wî fêm dikin dema ku sînoran diparêzin. Sînor pêwîst in û dihêlin ku zarok xwe ewle hîs bike. Lêbelê, pir girîng e ku sînor wekî çarçoveyek dilovan û fêmker werin pêşkêş kirin, ne ku wekî dîwarên hişk werin avakirin. Pejirandina hesta ku dibe sedema berxwedanê, li şûna hewldana şikandina berxwedana zarokê, pêwendiya baweriyê ya di navbera dêûbav û zarokê de xurtir dike. Hevoka, "Tu niha pir hêrs î ji ber ku tu naxwazî lîstikê biqedînî, ez fêm dikim. Lê wexta me ya xewê hatiye. Were, em pirtûka te ya herî hezkirî bixwînin," hem sînor (dema xewê) diyar dike hem jî hesta zarokê (hêrs, xwesteka domandina lîstikê) rewa dike. Dema ku zarok hest dike ku hesta wî tê fêm kirin, hetta ku daxwaza wî pêk neyê jî, ew ji hevkariyê re vekirîtir dibe.

Yek ji pirsên herî girîng ku divê em di vê pêvajoyê de ji xwe bikin ev e: "Gelo ev kêlî şerek e ku divê ez tê de bi ser kevim, an derfetek e ku ez bi zarokê xwe re pêwendiyê deynim?" Pir caran westandina me, stresa me û tirsa me ya ji destdana kontrolê dibe sedem ku em van kêliyan veguherînin têkoşînek kesane. Lêbelê, dema ku em gavekê paşde diavêjin û bêhnek kûr distînin, em pê dihesin ku kesê li hember me ne dijminek e ku hewl dide me têk bibe, lê tenê mirovek piçûk e ku hewl dide were fêm kirin û xwe ewle hîs bike. Hûn dikarin ramanên xwe bi rêya navnîşana me ya e-nameyê cguhasiptekin@gmail.com bi me re parve bikin. Dîtina van kêliyan wekî derfetên fêrbûn û girêdanê, rêwîtiya dêûbavtiyê aramtir û watedartir dike. Bîr nekin, dema ku hûn fêm bikin ku zarokê we ne li dijî we, lê li dijî hestek an pêdiviyek ku ew nikare di hundurê xwe de pê re mijûl bibe şer dike, hûn dibin hevalbendê wî yê herî xurt.

Hişyariya KVKK: E-nameyên ku têne şandin dê li gorî KVKK-ê neyên parve kirin, heke hûn bixwazin werin parve kirin, ji kerema xwe vê yekê cuda diyar bikin.

Têbînî ji bo Dêûbavan: Hewl bidin kêliyên ku zarokê we herî zêde serhişkî dike û pêdiviyên muhtemel ên li binê wan veşartî li cîhekî binivîsin. Ev tetbîqata biçûk dê bi demê re alîkariya we bike ku hûn qalibên reftarên zarokê xwe zelaltir bibînin.

Zazakî

Nê, Lecê Quweti Niyo, Vengdayışê İhtiyaci yo: Cado ke Şıma Domanê Xo de Zidiye Bıkerê, Rayê Famkerdışê Ey

Rayeri ya dêûbavîye de, şübhe çino ke yew la anan ra ke ma tewr zaf zehmetî ancenîme, o tünelê zidbiyayışî yê ke qet nêqedînê ke ma be domanê xo kewnîme ci. Yew domano ke wexto ke wextê agêrayışê keyeyî yeno, xo ver dano, yew domano ke qeşige ten ke nênro ke weme werdene, ya ki o sol pay nêkero xo erzeno hardi ser... Nê sehneyî, zaf rey sebırê ma ceribnenê û ma dawetê yew lecê quwetî kenê. Başo, nê anî raşta yew lecê îradeyî yê, ya ki hetê nêasayeyî yê cemedî de yew mesajê do xorî esto ke wazîyeno ma rê vacîyo? Eka ma nê zidbiyan nê wek lec, la wek yew cehdê îletîşîmî, yew vengdayışê ihtiyacî bivînîme, pêro dinamîk eşkeno bıvurîyo.

Domanî, xusûsen demê verê mektebî de, henuz tam wayirê qabiliyetê îfadekerdışê hîs û ihtiyacanê xo be çekuyan sey pilan nîyê. Seba înan, vatışê "nê" zaf rey rayîro tewr asan ê vatışê "Ez wazena nika hîs bikera ke kontrol hetê mi de yo," "Ez merdîya û ihtiyacê mi istirahatî rê esto," "Ez wazena ke ti mi bivînê û bihesê," ya ki "Na rewşe mi kena hîs ke ez emîn nîya." Key ke ma, sey dêûbavan, eşkenîme ihtiyacê raşt ê peyê nê "nê"yî bihesîme, cado ke ma dêsê zidiye rê kerpîç ronenîme, ma dest pêkenîme ke yew pird vırazîme ke reseno domanê ma. Mesela, ihtiyacê yew domanê ke market de seba çîkolata bermeno, belkî tenya o şekerleme nîyo. Belkî roje dirêje de hîs kerdo ke bes pêwendî be şima nêrona û o an de na raye wek destpêkerdışê yew mîyanecîye be şima, wek rayîrê antîşê bala şima dîya. Na perspektîf ra ewnîyayene de, cado ke şima bıqîrê "Mi to rê se rey va nê!" hetê çimanê ey rê war ameyene û vatışê "Ez fam kena ke ti nika çîyêk wazenê û key ke nêgênê, xemgîn benê. Ti se vanê, ma şîme keye de pîya kay bikerîme?" yew cewabê ihtiyacê ey o û no cewab domano ke hîs keno ke fam beno, ey keno rehet.

No nezîkbîyayîş nêno mana ke sînor nêronîyê ya ki her çîyo ke doman wazeno, bêro kerdene. Eksê ci, no ramojneno ke şima hîs û ihtiyacê ey fam kenê la eynî wext de sînoranê xo pawenê. Sînorî lazim ê û kenê ke doman xo emîn hîs bikero. La, zaf muhîm o ke sînorî wek yew çarçewaya şefqetîne û famkerdoxe bêrê pêşkêşkerdene, nê ke wek dêsanê serdan bêrê viraştene. Tesdîqkerdışê o hîsê ke sebebê xoverdayîşî yo, cado ke şima cehd bikerê ke xoverdayîşê domanî bişiknê, gırêdayîşê bawerîye yê mîyanê dêûbavî û domanî keno qewîn. Cumleya, "Ti nika zaf hersîn î çunke ti nêwazenê kayî biqedînê, ez fam kena. La wextê ma yê rakewtene amo. Bê, ma kitabê to yê tewr hezkerdeyî biwanîme," hem sînor (wextê rakewtene) dîyar kena hem zî hîsê domanî (hers, waştişê dewamkerdışê kayî) meşrû kena. Key ke doman hîs keno ke hîsê ey fam beno, eka waştişê ey nêbo zî, seba hemkarîye deha akerde beno.

Yew la persanê tewr muhîman ra ke ganî ma na proses de xo ra pers bikerîme, no yo: "No an yew leco ke ganî ez ser bikewa, ya ki yew firsendo ke ez be domanê xo gırêdayîş rona?" Zaf rey merdîyayîşê ma, stresê ma û tersê ma yê vînkerdışê kontrolî sebeb beno ke ma nê anan çerxnenîme ra yew micadeleyê şexsî. La, key ke ma yew game pey şonîme û yew nefesê xorî gênîme, ma ferq kenîme ke keso ke vera ma de yo, yew reqîb nîyo ke cehd keno ke ma bin bikero, la tenya yew însano qijkek o ke cehd keno ke bêro famkerdene û xo emîn hîs bikero. Şima eşkenê fikranê xo be adresa ma ya e-mailî cguhasiptekin@gmail.com marê parve bikerê. Vînayîşê nê anan wek firsendanê musayîşî û gırêdayîşî, rayerî ya dêûbavîye deha huzurîn û manadar kena. Vîr ra mekerê, key ke şima fam kenê ke domanê şima vera şima nê, vera yew hîs ya ki ihtiyacê ke nêeşkeno zereyê xo de ser bikewo lec keno, şima benê mutefîqê ey ê tewr qewînî.

Tedbırê KVKK: Mailê ke şima erşawenê, goreyê KVKK'y ra nêameyê parvekerdış. Eka şima wazenê ke parve bibê, rica keno ke cîya bivacê.

Not seba Dêûbavan: Cehd bikerê ke ananê ke domanê şima tewr zaf zidiye keno û ihtiyacanê muhtemelan ê binê înan de ci de nuşte bikerê. No egzersîzo qijkek do wext de hetkarîya şima bikero ke şima qalibanê hereketanê domanê xo deha zelal bivînê.

Soranî

نەک ململانێی هێز، بەڵکو بانگەوازی پێویستی: ڕێگاکانی تێگەیشتن لە منداڵەکەت لەبری سەرسەختی کردن لەگەڵیدا

لەم گەشتەی دایک و باوکایەتیدا، بێگومان یەکێک لەو ساتانەی کە هەموومان زۆرترین کێشەمان تێیدا هەیە، ئەو تونێلانەی سەرسەختییە بێ کۆتاییانەیە کە لەگەڵ منداڵەکەماندا دەچینە ناوی. منداڵێک کە لە کاتی گەڕانەوە بۆ ماڵەوە لە پارک بەرگری دەکات، کەوچکەکە پاڵ دەنێت بۆ ئەوەی نانەکەی نەخوات، یان خۆی فڕێ دەداتە سەر زەوی بۆ ئەوەی ئەو پێڵاوە لەپێ نەکات... ئەم دیمەنانە، زۆرجار ئارامیمان تاقی دەکەنەوە و بانگهێشتمان دەکەن بۆ ململانێیەکی هێز. باشە، ئایا ئەم ساتانە بەڕاستی جەنگی ئیرادەن، یان لە دیوی نادیاری شاخە سەهۆڵینەکەدا پەیامێکی زۆر قووڵتر هەیە کە هەوڵ دەدرێت پێمان بوترێت؟ ئەگەر ئێمە ئەم سەرسەختییانە وەک جەنگێک نەبینین بەڵکو وەک هەوڵێکی پەیوەندی، بانگەوازێکی پێویستی ببینین، هەموو دینامیکییەکە دەتوانێت بگۆڕێت.

منداڵان، بەتایبەتی لە قۆناغی پێش قوتابخانەدا، هێشتا بە تەواوی توانای دەربڕینی هەست و پێویستییەکانیان بە وشە وەک گەورەکان نییە. بۆ ئەوان، وتنی "نەخێر" زۆرجار سادەترین ڕێگایە بۆ وتنی، "دەمەوێت هەست بکەم ئێستا کۆنترۆڵ لە دەستی منە،" "من ماندووم و پێویستم بە پشوودانە،" "دەمەوێت بمبینیت و گوێت لێم بێت،" یان "ئەم دۆخە هەستی نائارامیم پێدەبەخشێت." کاتێک ئێمە وەک دایک و باوک دەتوانین گوێبیستی پێویستییە ڕاستەقینەکەی پشت ئەم "نەخێر"ە بین، دەست دەکەین بە دروستکردنی پردێک کە دەگاتە منداڵەکەمان، لەبری دانانی خشتێکی تر لەسەر دیواری سەرسەختی. بۆ نموونە، پێویستی منداڵێک کە لە بازاڕدا بۆ شوکولاتە دەگری، لەوانەیە تەنها ئەو شیرینییە نەبێت. لەوانەیە هەستی کردبێت کە بە درێژایی ڕۆژ پەیوەندییەکی پێویستی لەگەڵ تۆدا دروست نەکردووە و لەو ساتەدا ئەم ڕێگەیەی دۆزیوەتەوە بۆ دەستپێکردنی کارلێکێک لەگەڵت، بۆ ڕاکێشانی سەرنجت. کاتێک لەم ڕوانگەیەوە سەیری دەکەین، لەبری ئەوەی هاوار بکەین "سەد جار پێم وتوویت نەخێر!"، دابەزین بۆ ئاستی چاوی و وتن، "تێدەگەم کە ئێستا شتێکت دەوێت و کاتێک بەدەستی ناهێنیت دڵتەنگ دەبیت. چۆنە کاتێک دەچینەوە ماڵەوە پێکەوە یاری بکەین؟" وەڵامێکە بۆ پێویستییەکەی و ئەم وەڵامە منداڵێک کە هەست دەکات لێی تێدەگەن، ئارام دەکاتەوە.

ئەم نزیکبوونەوەیە بە مانای دانەنانی سنوور یان جێبەجێکردنی هەموو شتێک کە منداڵەکە دەیەوێت نایەت. بە پێچەوانەوە، ئەمە نیشاندانی ئەوەیە کە تۆ لە هەست و پێویستییەکەی تێدەگەیت لە کاتێکدا سنوورەکانیش دەپارێزیت. سنوورەکان پێویستن و وا دەکەن منداڵ هەست بە ئارامی بکات. بەڵام، زۆر گرنگە کە سنوورەکان وەک چوارچێوەیەکی بە سۆز و تێگەیشتوو پێشکەش بکرێن، نەک وەک دیوارێکی ڕەق دروست بکرێن. پشتڕاستکردنەوەی ئەو هەستەی کە هۆکاری بەرگرییەکەیە، لەبری هەوڵدان بۆ شکاندنی بەرگری منداڵەکە، پەیوەندی متمانە لە نێوان دایک و باوک و منداڵدا بەهێزتر دەکات. ڕستەی، "تۆ ئێستا زۆر تووڕەیت چونکە ناتەوێت یارییەکە تەواو بکەیت، تێدەگەم. بەڵام کاتی خەوتنی ئێمەیە. وەرە، با کتێبە دڵخوازەکەت بخوێنینەوە،" هەم سنوورەکە (کاتی خەوتن) دیاری دەکات و هەم هەستی منداڵەکە (تووڕەیی، خواستی بەردەوامبوون لە یاری) بە ڕەوا دەزانێت. کاتێک منداڵ هەست دەکات لە هەستەکەی تێدەگەن، تەنانەت ئەگەر خواستەکەشی جێبەجێ نەکرێت، بۆ هاوکاری کراوەتر دەبێت.

یەکێک لە گرنگترین پرسیارەکان کە پێویستە لەم پرۆسەیەدا لە خۆمانی بکەین ئەمەیە: "ئایا ئەمە جەنگێکە کە من دەبێت بیبەمەوە، یان دەرفەتێکە بۆ دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ منداڵەکەمدا؟" زۆرجار ماندوێتی، سترێس و ترسی خۆمان لە لەدەستدانی کۆنترۆڵ، وا دەکات ئەم ساتانە بکەینە خەباتێکی کەسی. بەڵام، کاتێک هەنگاوێک بۆ دواوە دەنێین و هەناسەیەکی قووڵ هەڵدەمژین، تێدەگەین کە ئەو کەسەی لە بەردەممانە ڕکابەرێک نییە کە هەوڵی شکستپێهێنانمان دەدات، بەڵکو تەنها مرۆڤێکی بچووکە کە هەوڵ دەدات لێی تێبگەن و هەست بە ئارامی بکات. دەتوانن بیرۆکەکانتان لە ڕێگەی ناونیشانی ئیمەیڵەکەمانەوە cguhasiptekin@gmail.com لەگەڵماندا هاوبەش بکەن. بینینی ئەم ساتانە وەک دەرفەتێک بۆ فێربوون و پەیوەستبوون، گەشتی دایک و باوکایەتی ئارامتر و بەماناتر دەکات. لەبیرتان بێت، کاتێک تێدەگەن کە منداڵەکەتان دژی ئێوە شەڕ ناکات، بەڵکو دژی هەستێک یان پێویستییەکە کە لە ناوەوەی خۆیدا ناتوانێت مامەڵەی لەگەڵدا بکات، ئێوە دەبنە بەهێزترین هاوپەیمانی.

ئاگاداری KVKK: ئەو ئیمەیڵانەی دەنێردرێن بەپێی KVKK بڵاو ناکرێنەوە، تکایە ئەگەر دەتانەوێت بڵاو بکرێنەوە، بە جیا ئاماژەی پێ بدەن.

تێبینی بۆ دایک و باوکان: هەوڵ بدەن ئەو ساتانەی منداڵەکەتان زۆرترین سەرسەختی تێدا دەکات و پێویستییە ئەگەرییەکانی ژێرەوەی لە شوێنێکدا بنووسن. ئەم ڕاهێنانە بچووکە بە تێپەڕبوونی کات یارمەتیتان دەدات بۆ ئەوەی شێوازەکانی ڕەفتاری منداڵەکەتان بە ڕوونی ببینن.