Ev xebat, asta pêşketina jêhatîbûnên xwendin û nivîsandinê yên xwendekarên ku di 60-66 mehî de dest bi pola yekem a seretayî kirine, di dema ku ew diçin pola duyem de vedikole. Guhertinên ku di salên dawî de di warê perwerdehiyê de çêbûne, bi taybetî daxistina temenê destpêkirina dibistana seretayî bo 66 mehan û qeydkirina xwendekarên ku 60 mehên xwe temam kirine bi daxwaza dê û bavan, bi xwe re nîqaşên girîng anîne. Ev rewş, wê pirsê derdixe holê bê ka zarok gihîştine wî astê gihîştina biyolojîk û amadebûna hewce ya ji bo bidestxistina jêhatîbûnên krîtîk ên wekî xwendin û nivîsandinê yan na. Mijara vê lêkolînê, diyarkirina wê yekê ye bê ka jêhatîbûnên xwendin û nivîsandinê (leza xwendinê, naskirina peyvan, fêmkirina xwendinê, leza nivîsandinê, lihevhatina bi qaîdeyên rastnivîs û xalbendiyê re, xwendinbûn) yên xwendekarên ku di temenekî zû de dest bi dibistanê dikin çawa pêşve diçin.

Di vê xebatê de ku lêkolîneke kalîtatîf (nitel) e, modela skanandinê hatiye bikaranîn. Koma xebatê, ji 38 xwendekarên pola duyem pêk tê ku di sala perwerdehî-hîndekariyê ya 2013-2014an de li navenda bajarê Uşakê di 2 dibistanên seretayî yên cihêreng de dixwendin û di 60-66 mehî de dest bi dibistana seretayî kirine. Wekî amûra berhevkirina daneyan; amûrên cihêreng ên wekî metnên xwendin û nivîsandinê, tomarên vîdeoyê, pirsên fêmkirina xwendinê, envantera analîza çewtiyan û pîvana xwendinbûnê ya piralî hatine bikaranîn. Daneyan bi bikaranîna navînî (aritmetik ortalama), ji sedî û nirxên frekansê hatine analîzkirin.

Di encama xebatê de, hatiye tespîtkirin ku jêhatîbûnên xwendin û nivîsandinê yên xwendekarên ku di 60-66 mehî de dest bi dibistana seretayî kirine, bi gelemperî ji wê asta ku divê lê bin, paşvetir in. Di beşa jêrîn a leza xwendinê de, navîniya hejmara peyvên ku xwendekar di xulekekê de dixwînin wekî 53,17 hatiye diyarkirin, ku ev nirx ji 60 peyvên ku ji bo asta pola duyem tê çaverêkirin kêmtir e. Di jêhatîbûna naskirina peyvan de, hatiye dîtin ku piraniya xwendekaran (nêzîkî %95) di asteke têrker de ne. Lê belê, di jêhatîbûna fêmkirina xwendinê de derketiye holê ku %71ê xwendekaran neserkeftî ne û tenê %5ê wan di asteke baş de fêm dikin. Dema ku jêhatîbûna nivîsandinê hat lêkolînkirin, hatiye saptankirin ku leza nivîsandinê ya %41,4ê xwendekaran li jêr asta pola duyem maye, û %89,6ê nivîsên wan ne xwendinbar (okunaksız) in. Ji aliyê din ve, navîniya pûanên lihevhatina bi qaîdeyên rastnivîs û xalbendiyê re, bi 71,5an di asteke "baş" de hatiye tespîtkirin.

Di beşa nîqaşê de, qala wan fikaran tê kirin ku rêziknameyên qanûnî yên li Tirkiyeyê bi xwe re anîne, her çend li welatên Ewropayê temenê destpêkirina dibistanê dakeve jî. Gelek xebat hene ku nîşan didin xwendekarên ku di temenê zû de dest bi dibistanê dikin, ji aliyê serkeftina akademîk û jêhatîbûnên xwendin-nivîsandinê ve li gorî xwendekarên mezin paşve dimînin. Encamên ku lêkolîn gihiştiyê jî didin xuyakirin ku wernegirtina perwerdehiya pêşdibistanê ya van xwendekaran dikare di vî warî de bandorekê bike. Ji bo perwerdekaran, tê pêşniyarkirin ku materyalên dersê li gorî astên pêşketinê yên xwendekarên 60-66 mehî ji nû ve bên amadekirin û biryara destpêkirina dibistanê ne tenê bi daxwaza dê û bavan, di heman demê de bi nirxandina pisporan bê girtin.

Ji bo vê xebata wî ya hêja em spasiya nivîskarê tezê Ahmet Erkam Işık dikin. Hûn dikarin bi koda 370469 bi rêya navnîşana www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.