Teza lîsansa bilind a bi navê "Nirxandina Tevkariya Metnên Honakî Li Ser Vegotina Wêneyî Ya Zarokên Pola 4an A Dibistana Seretayî", ji bo nêzîkatiyên qalibgirtî yên ku di perwerdehiya hunerê de pir caran rû didin, çareseriyeke navdîsîplînî pêşkêş dike. Ev xebata ku di sala 2013an de ji aliyê Çiğdem Doğan ve hatiye temamkirin, bandora metnên honakî li ser pêşketina wêneyî ya zarokên koma temenê 10-11 salî lêkolîn dike. Armanca bingehîn a xebatê ew e ku binirxîne bê ka çîrok ku cureyekî wêjeyê ye, bandoreke erênî li ser şiyana vegotina wêneyî ya zarokan dike an na.

Di lêkolînê de modelek ezmûnî hatiye bikaranîn. 16 xwendekarên ku bi awayekî tesadufî ji dibistaneke seretayî hatine diyarkirin, dabeşî komên ezmûnî û kontrolê yên 8 kesî bûne. Di sepana ku şeş hefteyan berdewam kiriye de, her çend heman mijar ji her du koman re hatibin dayîn jî, ji koma ezmûnî re wekî pêvek çîrok hatine xwendin. Daneyên ku hatine bidestxistin bi rêbazên îstatîstîkî yên wekî pêş-test, paş-test û testa Mann-Whitney U hatine analîzkirin, û wêne jî bi analîza çawanî (nîtel) hatine nirxandin.

Li gorî encamên xebatê, hatiye tespîtkirin ku metnên honakî tevkariyên girîng li vegotina wêneyî ya zarokan dikin. Xwendekarên koma ezmûnî yên ku guhdariya çîrokan kirine; şiyanên xwe yên hunerî yên wekî afirînerî, wesifkirin û karakterîzekirinê bi awayekî berbiçav pêş xistine. Hatiye dîtin ku xwendekar ji xêzikên qalibî yên ku di wêneyên wan de dihatin dîtin dûr ketine û nîgar (îmge) û kompozîsyonên xweser afirandine. Wek mînak, di wêneyên xwendekarên ku guhdariya çîroka "Şivanê Derewçîn" kirine de, hatiye dîtin ku fîgurên wekî roj û daran li derveyî qalibên kevneşopî bi formên xweser hatine xêzkirin. Xwendekarên ku li ser mijara "Niğdeya Di Xeyalên Wan De" xebitîne jî, bi îlham û bandora ku ji çîrokan girtine karîbûne derya, zozaxane (baxçeyê ajalan) an jî zindiyên fantastîk xêz bikin û di bikaranîna kompozîsyon û perspektîfê de pêşveçûn nîşan dane.

Li aliyê din, hatiye diyarkirin ku di koma kontrolê ya ku tenê mijar jê re hatiye dayîn de pêşketina çaverêkirî pêk nehatiye. Hatiye dîtin ku xwendekar di wêneyên xwe de berê xwe dane nîgarên naskirî û qalibî yên wekî Pînokyo û di afirandina honak û sêwiraneke xweser de zehmetî kişandine. Ev rewş, pêwîstiya rêbazên cihêreng di perwerdehiya hunerê de derdixe holê. Gihîştine wê encamê ku cureyên wêjeyî yên wekî çîrokan, hêza xeyalê ya zarokan tehrîk dikin û şiyanên wan ên vegotina hunerî pêş dixin.

Ev xebat; ji perwerdekarên hunerê û dê û bavan re pêşniyar dike ku ji bo piştgirîkirina afirîneriya zarokan metnên honakî têxin nav dersan an jî rûtînên rojane. Tê destnîşankirin ku ji bo derxistina potansiyelên hunerî yên zarokan, li şûna ku mirov tenê mijarekê bide wan, divê mirov bi çîrokên ku dê hêza xeyala wan bixe tevgerê û cîhanên wan ên xeyalî xwedî bike, rêbertiya wan bike.

Ji bo vê xebata wê ya hêja em spasiya nivîskara tezê Çiğdem Doğan dikin. Hûn dikarin bi bikaranîna koda tezê ya 370515 bi rêya www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.