Di dawiya rojeke westiyayî de tu li marketê yî. Di hişê te de lîsteya karên ku divê werin kirin dizivire, lê zarokê te li ber refa çîkolatayan israr dike. Gava ku tu dibêjî "Na", qîrînek wisa bilind dibe mîna ku dinya xera bibe. Berteka te ya yekem dê çi be? "Ma mirov ji bo çîkolatayekê ewqas digirî?" an jî "Tu çiqas zêde dikî!" Belkî tiştê ku di dilê me de derbas dibe tam ev e. Di nav tevliheviya cîhana mezinan de, em pir caran ji bîr dikin ku dilşikestineke biçûk a zarokekî, di rastiya wî de çiqas cihekî mezin digire. Lêbelê, hunera dêûbavtiyê, tam di şiyana têgihiştin û rêzgirtina li vê cûdahiya perspektîfê de veşartî ye. Ji bo me tenê çîkolatayek e, lê ji bo wî dibe ku di wê gavê de yekane mifteya bextewariyê be.

Cîhana hestyarî ya zarokekî, ji ya mezinan bi tevahî cuda dixebite. Em bi salan bi ezmûnan, parzûnên mentiqê û şiyana paşxistina xwestekan fêrî birêvebirina hestên xwe dibin. Lêbelê, ji bo zarokekî dinya, tenê ji "niha û li vir" pêk tê. Pêlîstoka wî ya şikestî ne tenê perçeyek plastîk e, hevalê wî yê herî baş e. Pênc deqîqe zû derketina ji parkê, ne tenê meseleyek demê ye; bi darê zorê bidawîkirina macerayekê ye ku ew naxwaze xelas bibe. Bertekên tund ên ku ew di van kêliyan de nîşan didin ne amûreke manîpulasyonê an jî şimartîbûn e; ew forma herî saf û bêparzûn a hesta ku ew dijîn e. Termometreya wan a hestyarî, ji ya me pir hesastir e û dilşikestineke herî biçûk jî dikare wê bigihîne asta herî jor. Gava em vê rewşa "mezin kirinê" darizînin, em bi rastî rastiya wan red dikin.

Baş e, di van kêliyên krîzê de divê em çi bikin? Bersiv, di têgeheke efsûnî de veşartî ye: Pejirandina Hestan (Validation). Pejirandina hesta wî, nayê wateya erêkirina reftara wî ya şaş an jî bicihanîna her xwesteka wî. Ev tenê nîşan dide ku tu fêm dikî ew di wê gavê de çi hîs dike û tu rêzê li vê yekê digirî. Li şûna gotina "Ji bo çîkolatayekê dev ji girî berde", gotina "Ez dizanim ku te bi rastî ew çîkolata dixwest û ji ber ku me nekirî tu dilşikestî bûyî, ez te fêm dikim", hemû dîwarên di navberê de hildiweşîne. Ev hevoka hêsan, vê peyamê dide zarok: "Hestên te rewa ne. Tu girîng î. Ez li cem te me." Ev nêzîkatî, di heman demê de gava yekem a fêrkirina birêvebirina hestên wî ye; ji ber ku hestek tenê piştî ku tê fêm kirin û qebûl kirin dikare aram bibe.

Ez pir dixwazim bibihîzim ku hûn di rêwîtiya xwe ya dêûbavtiyê de van kêliyan çawa birêve dibin û bi çi zehmetiyan re rû bi rû dimînin. Hûn dikarin nêrîn û tecrûbeyên xwe yên hêja bi me re bi navnîşana e-nameya cguhasiptekin@gmail.com parve bikin. Em ji bîr nekin ku mîrateya herî mezin a ku em dikarin ji zarokên xwe re bihêlin, rêberîkirina wan e ji bo pêşxistina zîrekiya wan a hestyarî. Ev jî tenê bi rêzgirtina li cîhana wan a hestyarî û bi "girîng" dîtina derdên wan ên "biçûk" pêkan e. Her gava ku tu bi zarokê xwe re di asta çavên wî de diaxivî û dibî mêvanê cîhana wî, tu pêwendiya di navbera xwe de bi awayekî ku heta hetayê naqete xurt dikî. Gava ku tu di deryaya wî ya bi bahoz de ji wî re dibî bendereke ewle, ew ê jî fêr bibe ku dema mezin bibe bibe kaptanê keştiya xwe.

Not: E-nameyên ku têne şandin dê li gorî KVKK’yê (Qanûna Parastina Daneyên Kesane) veşartî bimînin. Heke hûn dixwazin tecrûbeya we bêyî navê we were parvekirin, ji kerema xwe di e-nameya xwe de diyar bikin.

Têbînî ji bo Dêûbavan: Nîşandana ku hûn hestên zarokê xwe fêm dikin, nayê wê wateyê ku hûn sînoran rakin. Sînor û rêgez hesta ewlehiyê didin zarok; empatî jî hesta hezkirinê dide wî. Her du jî bi hev re mimkun in.

Zazakî

Çîyo ke Ti Vana 'Qij', Dinyayê Ey o: Quwetê Empatî Çimanê Gedeyan ra

Peyniya yew roja giran de ti market de yî. Zereyê to de lîsteya karanê ke ganî bêrî kerdiş çerx bena, la gedeyê to reyonê çîkolata de xo keno israr. Key ke ti vana "Nê", sey ke peyniya dinya ameya, qîrayîşêk dest pêkeno. Reaksîyonê to yo yewin çî bi? "Seba yew çîkolata merdim hendeka bermeno?" yan zî "Çiqas abartînena!" Belkîya çîyo ke zerrîya ma ra vîyareno, tam zî no yo. Mîyanê alozîya dinyayê pîlan de, ma zaf reyî xo vîrra kenîme ke şikîyayîşê qelbî yê yew gedeyî yo ke teber ra qij aseno, heqîqetê ey de çiqas cayêko gird tepîşeno. Halbûkî, hunerê dayîkbabîyî, tam zî qabîlîyetê famkerdiş û hurmetkerdişê nê ferqê perspektîfî de nimite yo. Seba ma tena yew çîkolata ya, la seba ey belkîya o wext tek kilîtê bextîyarîye ba.

Dinyaya hîsî ya yew gedeyî, yê pîlan ra bingeyîn cîya gureyena. Ma bi serran tecrubeyan, suzgeçanê mentiqî û qabîlîyetê ereydayîşê waştişan, hîsanê xo îdarekerdişî musenîme. La seba yew gedeyî dinya, tena "nika û tîya" ra îbaret a. Kaykayê ey o şikite tena yew perçeyê plastîkî nîyo, embazê ey o tewr nêzdî yo. Park ra panc deqîqe rew vejyayîş, tena meseleya wextî nîya; bi zor peynîdayîşê macerayêk o ke nêwazîyeno biqedyo yo. Reaksîyonê giranî ke ê nê wextan de mojnenî, yew hacetê manîpulasyonî yan zî şimarikîye nîyê; halê tewr saf û tewr bêsansur ê hîsê ke ê ciwîyenî yê. Termometreya înan a hîsî, ya ma ra zaf hîna hassas a; qelbşikîyayîşo tewr qij zî eşkeno a biresno nuqtaya tewr berze. Key ke ma na rewşa "pîlkerdişî" muhakeme kenîme, raştîya înan red kenîme.

Pekî, nê wextanê krîzî de ma çî bikerî? Cewab, yew kavramo sihîrîn de nimite yo: Tesdîqkerdiş (Validation). Tesdîqkerdişê hîsê ey, manaya tesdîqkerdişê hereketê ey nêno. No tena mojneno ke ti fam kena o wext o çî hîs keno û ti hurmetê naye kena. Cayê ke vajî "Seba yew çîkolata bermayîşî bide vindarnayîş", vatişê "Ez zana to raştîya xo de a çîkolata zaf waşte û seba ke ma nêgirewte qelbê to şikîya, ez to fam kena", hemî dîwaranê mabênî rijneno. Na cumleya basit, gedeyî rê nê mesajî dana: "Hîsanê to meşrû yê. Ti muhîm î. Ez hetê to de ya." No, eynî wext de gamê yewin ê musnayîşê hîsanê ey îdarekerdişî yo. Çimkî yew hîs ancax dima ke yeno famkerdiş û qebulkerdiş eşkeno sakîn bo.

Ez zaf wazena bihesa ke şima raywanîya xo ya dayîkbabîyî de nê wextan senî îdare kenî û rastê senî zorîyan yenî. Şima eşkenî tecrubeyanê xo adresê ma yê e-mailî cguhasiptekin@gmail.com ra ma de pare bikerî. Ma xo vîrra mekerîme ke, mîraso tewr gird o ke ma eşkenî gedeyanê xo rê biracîme, yardimkerdişê înan o seba ke ê zekaya xo ya hîsî aver berî. No zî ancax bi hurmetkerdişê dinyaya înan a hîsî, bi "muhîm" vînayîşê derdanê înan ê ke ma vanîme "qij" mumkin o. Her wexto ke şima bi gedeyê xo de seviyeya çiman de qisey kenî û benî meymanê dinyaya ey, şima bestîşê mabênê xo bi hawayêk quwetin kenî ke heta peynî nêşikîyeno. Key ke şima deryaya ey a firtinayine de seba ey benî yew lîmanêko ewle, o zî wexto ke beno pîl, do bimuso bibo kaptanê gemîya xo.

Not: E-maîlê ke ameyî şirawitiş, goreyê qanunê KVKK (Hefzkerdişê Melumatanê Şexsî) nêyênê parekerdiş. Eke şima wazenî bêrî parekerdiş, rica keno cîya beyan bikerî.

Not seba Dayîkbaban: Mojnayîşê ke şima hîsanê gedeyê xo fam kenî, o mana nêno ke şima do sînoran wedarî. Sînorî û qaydeyî hîsê ewleyî danî gedeyî; empatî zî hîsê heskerdişî dano. Herdî zî pêro mîyan de mumkin î.

سۆرانی

ئەوەی تۆ بە "بچووک"ی دەزانیت، جیهانی ئەوە: هێزی هاوسۆزی لە چاوی منداڵانەوە

لە کۆتایی ڕۆژێکی پڕکاردا لە سوپەرمارکێتێکدایت. لە مێشکتدا لیستی ئەو کارانە دێت و دەچێت کە دەبێت بکرێن، بەڵام منداڵەکەت لە ڕیزی چوکلێتەکاندا پێداگری دەکات. کاتێک دەڵێیت "نا"، قیژەیەک بەرز دەکاتەوە وەک ئەوەی کۆتایی دونیا بێت. یەکەم کاردانەوەت چی دەبێت؟ "بۆ پارچەیەک چوکلێتە ئەوەندە دەگریت؟" یان "چەند زیادەڕەوی دەکەیت!" ڕەنگە ئەوەی بە ناخماندا تێدەپەڕێت هەر ئەمە بێت. لە ناو ئاڵۆزییەکانی جیهانی گەورەکاندا، زۆرجار لەبیرمان دەچێت کە بێئومێدییەکی بەواواڵە بچووکی منداڵێک، لە ڕاستییەکەیدا چەندە شوێنێکی گەورە داگیر دەکات. کەچی هونەری دایکایەتی و باوکایەتی، ڕێک لە توانای تێگەیشتن و ڕێزگرتن لەم جیاوازیی دیدگایەدایە. بۆ ئێمە تەنها پارچەیەک چوکلێتەیە، بەڵام بۆ ئەو لەوانەیە تاکە کلیلی بەختەوەری ئەو ساتە بێت.

جیهانی سۆزداریی منداڵ، بە شێوەیەکی بنەڕەتی جیاواز لە هی گەورەکان کار دەکات. ئێمە بە تێپەڕبوونی ساڵان بەهۆی ئەزموون، پاڵاوتنە لۆژیکییەکان و توانای دواخستنی ویستەکانمانەوە، فێری بەڕێوەبردنی هەستەکانمان دەبین. بەڵام بۆ منداڵێک، دونیا تەنها بریتییە لە "ئێستا و لێرە". یارییەکەی شکاوی تەنها پارچەیەک پلاستیک نییە، بەڵکو باشترین هاوڕێیەتی. پێنج خولەک زووتر جێهێشتنی پارک، تەنها بابەتێکی کاتی نییە، بەڵکو کۆتاییهێنانێکی زۆرەملێیە بە سەرکێشییەک کە نایەوێت کۆتایی پێبێت. کاردانەوە توندەکانیان لەم ساتانەدا ئامرازێکی دەستکاریکردن (مانيپولاسيون) یان نیشانەی نازپێدان نییە، بەڵکو پاکترین و بێفلتەرترین شێوەی ئەو هەستەیە کە ئەزموونی دەکەن. گەرمیپێوەری هەستیارییان زۆر لە هی ئێمە هەستیارترە؛ بچووکترین بێئومێدیش دەتوانێت بیباتە بەرزترین ئاست. کاتێک ئێمە حوکم لەسەر ئەم "زیادەڕەوییە" دەدەین، لە ڕاستیدا واقیعی ئەوان ڕەتدەکەینەوە.

کەواتە، لەم ساتانەدا چی بکەین؟ وەڵامەکە لە وشەیەکی سیحراویدا شاردراوەتەوە: پەسەندکردنی هەستەکان (Validation). پەسەندکردن و داننان بە هەستەکەی، بە مانای پەسەندکردنی ڕەفتارەکەی نایەت. تەنها ئەوە نیشان دەدات کە تۆ تێدەگەیت لەو ساتەدا هەست بە چی دەکات و ڕێزی لێ دەگریت. لەبری ئەوەی بڵێیت "بۆ پارچەیەک چوکلێتە واز لە گریان بێنە"، بڵێ "دەزانم بەڕاستی ئەو چوکلێتەیەت دەویست و لەبەرئەوەی نەمانتوانی بیکڕین بێئومێد بوویت، لێت تێدەگەم"، ئەمە هەموو دیوارەکانی نێوانتان دەڕوخێنێت. ئەم ڕستە سادەیە ئەم پەیامە بە منداڵەکە دەدات: "هەستەکانت ڕەوان. تۆ گرنگیت. من لەگەڵتم." ئەمەش یەکەم هەنگاوە بۆ فێرکردنی چۆنیەتی بەڕێوەبردنی هەستەکانی. چونکە هەستێک تەنها دوای تێگەیشتن و قبوڵکردن دەتوانێت ئارام ببێتەوە.

زۆر حەز دەکەم ببیستم کە ئێوە چۆن ئەم ساتانە لە گەشتی دایکایەتی و باوکایەتیتاندا بەڕێوە دەبەن و ڕووبەڕووی چ ئاستەنگییەک دەبنەوە. دەتوانن بیرۆکە و ئەزموونەکانتان لە ڕێگەی ئیمەیڵەکەمانەوە (cguhasiptekin@gmail.com) لەگەڵماندا هاوبەش بکەن.

با لەبیرمان نەچێت کە گەورەترین میرات کە دەتوانین بۆ منداڵەکانمانی بەجێبهێڵین، یارمەتیدانیانە بۆ گەشەپێدانی زیرەکیی سۆزدارییان. ئەمەش تەنها بە ڕێزگرتن لە جیهانی سۆزدارییان و بە "گرنگ" سەیرکردنی کێشە "بچووک"ەکانیان بۆ ئێمەش، دەکرێت. هەر ساتێک کە لە ئاستی چاوی منداڵەکەتدا قسەی لەگەڵ دەکەیت و دەبیتە میوانی جیهانی ئەو، پەیوەندی نێوانتان بە شێوەیەک بەهێز دەکەیت کە بۆ هەتاهەتایە ناپچڕێت. کاتێک تۆ لە دەریای پڕ لە زریانی ئەودا دەبیتە بەندەرێکی ئارام، ئەویش فێر دەبێت کە کاتێک گەورە بوو ببێتە کاپتنی کەشتییەکەی خۆی.

تێبینی: ئیمەیڵە نێردراوەکان بەپێی یاسای پاراستنی زانیارییە کەسییەکان (KVKK) بە نهێنی دەمێننەوە. ئەگەر دەتانەوێت ئەزموونەکەتان بڵاو بکرێتەوە، تکایە بە جیا ئاماژەی پێ بکەن.

تێبینی بۆ دایکان و باوکان: نیشاندانی ئەوەی کە لە هەستەکانی منداڵەکەت تێدەگەیت، بەو مانایە نایەت کە دەبێت سنوورەکان لاببەیت. سنوور و یاساکان هەستی ئارامی پێدەبەخشن؛ هاوسۆزیش هەستی خۆشەویستی پێدەبەخشێت. هەردووکیان پێکەوە دەکرێن.