Fêhmkirina ka mîzah di zarokên serdema pêşdibistanê û dibistana seretayî de çawa pêş dikeve, derbarê cîhana wan a zanînî û civakî de nîşaneyên girîng pêşkêş dike. Di vê çarçoveyê de, teza lîsansa bilind a bi navê "Di Zarokên Pêşdibistanê û Dibistana Seretayî de Pêşketina Mîzahê" ku di sala 2013an de ji aliyê Seda Eskidemir Meral ve hatiye temamkirin, derbarê têgihiştina mîzahê ya zarokên li Tirkiyeyê de encamên hêja derdixe holê.

Ev xebata kalîteyî, li ser bingeha teoriya pêşketina mîzahê ya Paul E. McGhee hatî avakirin û bertekên bi giştî 101 zarokên di navbera 2 û 13 salî de vedikole. Daneyên lêkolînê ji Pêşdibistan û Klûba Zarokan a Sala 75. û Dibistana Seretayî ya Mehmet Kesikçi hatine berhevkirin. Di xebatê de, vîdeoyeke 5 deqîqeyan ku hêmanên mîzahê dihewîne hatiye bikaranîn û bertekên zarokan ên di dema temaşekirina vê vîdeoyê de, bi rêya formên çavdêriyê û defterên tomarkirinê bi awayekî hûrgilî hatine analîzkirin.

Li gorî encamên bingehîn ên xebatê, di hemû qonaxan de berteka kenê ya herî kêm bi rêzê di zarokên 2, 3 û 4 salî de hatiye dîtin. Ev rewş, li gorî teoriya McGhee, ji ber wê yekê ye ku zarokên di van temenan de di hewla fêhmkirin û çareserkirina bêahengiyên mîzahî de ne. Lê belê, di qonaxên 2., 3. û 4. de berteka kenê ya herî zêde di zarokên 5 salî de hatiye dîtin; di qonaxa 5an de jî zarokên 11-13 salî derketine pêş. Ev encam bi wê yekê re tê têkildarkirin ku mînakên mîzahê yên di qonaxa 5an de pirtir razber in û şiyanên zanînî yên asta bilind dixwazin.

Lêkolîn her wiha nîşan dide ku bertekên mîzahî yên zarokan tenê bi kenê re sînordar namînin. Bertekên fizîkî û hestyarî yên wekî bilindkirina biriyan, rûtirşkirin, nihêrîna li lêkolîner, xwe ber bi pêş ve dayîn, bilindkirina milan û lêdan li destan jî hatine çavdêrîkirin. Ev reftar wekî parçeyek ji hewla fêhmkirina rewşeke mîzahî û valakirina enerjiya zanînî têne şîrovekirin. Zarok di heman demê de ji kenên hevdu bandor dibin, mîzahê wekî amûreke pêwendiya civakî bi kar tînin, li ser dîmenên ku temaşe dikin şîroveyan dikin û mîzaha xwe ya taybet diafirînin.

Di nav encaman de ew jî heye ku dîmenên ku zarokan herî zêde pê dikenîne, mînakên mîzahê yên dîtbarî û tevgerî ne. Berteka kenê ya herî kêm jî ji bo mînakên mîzaha devkî hatiye dayîn. Wek mînak, dîmenên wekî miyawkirina kûçikekî an jî derxistina dengê gur ji aliyê dayikekê ve, li gorî mînakên mîzaha devkî yên wekî "heneka pîzzaya çar perçeyî", gelekî zêdetir berteka kenê girtine. Ev rewş piştrast dike ku zarok li hember hişyarkerên dîtbarî û konkret zûtir bertek nîşan didin.

Di encamê de ev xebat derdixe holê ku taybetmendiyên pêşketina mîzahê ya zarokên li Tirkiyeyê bi gelemperî bi teoriyên gerdûnî yên mîzahê re li hev tên. Ev encam ji bo perwerdekaran û dê û bavan pêşniyarên girîng pêşkêş dike da ku pêşketina zarokan baştir piştgirî bikin. Afirandina hawîrdorên ku zarok tê de karibin bi hev re têkiliyê daynin, mîzahê biceribînin û parve bikin, dê tevkariyeke mezin li pêşketina wan a zanînî û civakî bike.

Ji bo vê xebata wê ya hêja em spasiya Seda Eskidemir Meral dikin. Hûn dikarin bi koda 333878 re bi riya www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.