Teza doktorayê ya ku di sala 2015an de ji aliyê Sevinç Ölçer ve hatiye nivîsandin, bi daneyên ezmûnî tevkariya bêhempa ya perwerdehiya zanistê li ser pêşketina hişî ya zarokan di zarokatiya destpêkê de derdixe holê. Lêkolîn bandorên veguherîner ên bernameyeke perwerdehiya zanistê ku bi nêzîkatiya avakeriyê (konstruktîvîzm) bi taybetî ji bo zarokên pênc-salî hatiye amadekirin, li ser astên fêrbûna têgehên zanistî û şiyana dîtina bûyeran ji nihêrîna kesên din (standina perspektîfê) bi hûrgilî vedikole.

Lêkolîn bi modelek ezmûnî ya bi koma kontrolê û ceribandina pêş-paş li navenda bajarê Burdurê li du saziyên perwerdehiya pêşdibistanê bi tevahî li ser 60 zarokan hate meşandin. Ji bo koma ezmûnê 10 hefteyan, hefteyê sê rojan bernameyeke perwerdehiya zanistê ya pratîkî, li ser bingeha vedîtin û lêpirsînê hate pêşkêşkirin; koma kontrolê jî bernameya xwe ya perwerdehiya asayî domand. Di çarçoveya lêkolînê de ji bo diyarkirina destkeftiyên zarokan ên di zanistê de, ceribandina "Nirxandina Fêrbûna Zanistê (SLA)" ji bo zarokên Tirkiyeyê hate guncandin û bi analîzên pêbawerî û derbasdariyê amûreke pîvanê ya biqîmet li wêjeya akademîk hate zêdekirin. Asta standina perspektîfê ya têgihîştinî û hişî jî bi rêya komên testên pêşketinê yên standardkirî hate pîvan.

Encamên hatine bidestxistin destnîşan dikin ku bernameya perwerdehiya zanistê ya hatî pêkanîn şiyanên fêrbûna zanistê û standina perspektîfê di zarokên koma ezmûnê de bi rengekî watedar a îstatîstîkî zêde kiriye. Pûanên zarokên koma ezmûnê yên di şiyanên pêvajoya lêkolîna zanistî (çavdêrîkirin, berhevkirin, dabeşkirin, texmînkirin hwd.) û têgehên zanistên jiyanê de li gorî koma kontrolê zêdebûneke berbiçav nîşan dan. Çalakiyên zanistê ne tenê bi zanyariyên zanistî sînordar man, di heman demê de nermbûna hişî ya zarokan û şiyana wan a fêmkirina tiştên ku yên din dibînin, hîs dikin û difikirin xurttir kirin. Wekî din, hate diyarkirin ku ev destkeftî di testa mayîndebûnê de ya ku çar hefte piştî bidawîbûna bernameyê hate kirin de jî mayînde mane.

Di tezê de tê teqezkirin ku di bidestxistina van serkeftinan de pejirandina nêzîkatiya perwerdehiya avaker li şûna awayên jiberkirinê roleke krîtîk lîstiye. Zarokên ku bi destdanîn, ezmûnkirin û danîna hîpotezan fêr dibin, bingehên şiyanên xwe yên hem rewşenbîrî û hem jî civakî-hestyarî pir xurttir ava dikin. Ligel vê yekê, xebat nîşan dide ku mamosteyên qadê di plansazkirin û pêkanîna çalakiyên zanistê de xwe dispêrin rêbazên kevneşopî, û ev kêmasî mereqa xwezayî û potansiyela zanistî ya zarokan kêm dike.

Di encamê de, lêkolîna Sevinç Ölçer bi delîlên berbiçav derdixe holê ku pêdivî bi organîzekirina bernameyên pêşveçûna pîşeyî ya mamosteyên pêşdibistanê, hişyarkirina dêûbavan ji bo piştgirîkirina mereqa zanistî li malê, û avakirina hawirdorên fêrbûnê yên dewlemend bi vedîtinan heye.

Em ji bo vê lêkolîna hêja spasiya Sevinç Ölçer dikin. Hûn dikarin bi koda 378272 bi rêya navnîşana www.tez.yok.gov.tr bigihîjin tevahiya tezê.