Ew yek ji wan kêliyên herî xav, herî bêparzûn ên dêûbavtiyê ye. Hûn di sebra xwe ya dawî de ne, tiştek ku we gelek caran gotiye dîsa nehatiye kirin û ew volkana ku ji hundurê we bilind dibe, di têlên dengê we de vediguhere teqînekê. Ew hesta rihetiyê ya demkî, ew bêdengiya mutleq a ku di hewayê de maye... Wisa tê hîskirin ku kontrol dîsa di destê we de ye. Lêbelê, werin em kêliyekê bisekinin û li wateya li pişt wê bêdengiyê binêrin. Gelo ev bêdengiyek têgihiştinê ye, an cemidîna kêliyek tirsê ye? Qîrîn, pir caran vedenga bêçareyiya me ye û mixabin, ev vedeng di cîhana hestiyar a zarokê me de ne wekî bangek ji bo têkiliyê, lê wekî alarmek gefê deng vedide. Dema ku têkilî danûstandinek têgihiştinê ya dualî ye, qîrîn nîşandana hêzê ya yekalî ye. Ev nîşandana hêzê, her çend di wê gavê de tevgera zarok rawestîne jî, di giyanê wî de şopên kûrtir û mayîndetir dihêle. Guhdariya ku bi tirsê tê bidestxistin, ne tevgereke hînkirî ye, lê hesteke tepisandî ye. Zarok fêr nabe ku divê çi neke, lê fêr dibe ku divê çawa xwe ji mezinekî bi hêrs biparêze. Ev rewş, hêdî hêdî jêhatîbûnên wî yên çareserkirina pirsgirêkan, xwebaweriya wî û ya herî girîng jî, baweriya wî ya bêmerc a bi we re, diqedîne.

Gava yekem a avakirina pireke ragihandinê ya rastîn ew e ku mirov qebûl bike ku qîrîn ne ragihandin e. Ew amûrek zextê ye. Psîkolojiya zarokan bi awayekî zelal nîşanî me dide ku dema zarok xwe di bin tehdîtê de hîs dike, beşên mejiyê wî yên têkildarî fêrbûn û mentiqê digirin û mekanîzmaya mayîna li jiyanê dikeve dewrê. Ango, hûn çi qas hewl bidin ku tiştekî mentiqî vebêjin jî, gava dengê we bilind bibe, guhê zarokê we ne li ser peyama we, lê mejiyê wî li ser sînyala xeteriyê disekine. Di vê rewşê de, têkiliya di navbera we de ji têkiliyek mamoste-xwendekar vediguhere dînamîkek nêçîrvan-nêçîr. Di vê dînamîkê de serketî tune. Zarok xwe digire, dêûbav jî bi hesta ku nehatiye fêmkirin, hê bêtir dilteng dibe. Ev çerxa xirab, bi demê re girêdana hezkirin û baweriyê ya di nav malbatê de lawaz dike. Baş e, alternatîf çi ye? Alternatîf ew e ku em hay ji hestên xwe bibin. Dema ku xwesteka qîrînê tê, divê em kêliyekê bisekinin û bipirsin, "Ez niha çi hîs dikim? Hêrs, westiyan, an bêçaretî?" Dema ku em hewcedariya xwe fêm bikin, em dikarin vê yekê bi zimanekî saxlemtir ji zarokê xwe re îfade bikin. Gotina, "Dema ku tu solên xwe li ortê dihêlî, ez ditirsim ku ez pê ve bigerim û bikevim," zimanekî ragihandinê yê pir bi bandortir e ji qîrîna, "Ez ê çend caran ji te re bibêjim van tiştan rake!" Ev li şûna sûcdarkirinê, parvekirina berpirsiyarî û hestan e. Hûn dikarin ramanên xwe bi riya navnîşana me ya e-nameyê bi me re parve bikin: cguhasiptekin@gmail.com. Axaftina li ser serpêhatiyên xwe di vê pêvajoyê de dikare ji dêûbavên din re jî bibe ronahî.

Avakirina pirên ragihandinê, hewceyî rêzkirina kerpîçan bi sebir, empatî û têgihiştinê ye. Daketina asta çavên zarokê xwe, ne tenê tevgerek fîzîkî ye, lê niyeta gavavêtina nav cîhana wî ye. Navlêkirina hestên wî, gotina, "Ez dibînim ku tu niha pir xemgîn î," dihêle ku ew xwe fêmkirî hîs bike. Bîr nekin ku zarok ji gotinên me bêtir, kirinên me û tiştên ku em bi wan didin hîskirin, bi bîr tînin. Sal şûnde, ew ê ne pêlîstoka şikestî, lê ew ê bi bîr bîne ku gava ew pêlîstok şikestî, we çawa nêzîkî wî bûn, we ew aram kir an na. Armanckirina aramiya mayînde ya ku ji guhdarîkirin û fêmkirinê tê, li şûna bêdengiya demkî ya ku qîrîn çêdike, veberhênana herî biqîmet a di rêwîtiya me ya dêûbavtiyê de ye. Ev pêvajoyek şîfadar e ku ne tenê bi zarokê me re, lê di heman demê de bi zarokê hundurê me re jî aştiyê pêk tîne. Her bertekek aram, her hevokek empatîk, wê pirê hinekî din xurtir dike û ew pir, we ji bo heyamekê bi hev ve girêdide.

E-nameyên ku tên şandin, li gorî qanûnên parastina daneyan (KVKK) nayên parve kirin. Heke hûn bixwazin ku nameya we were parve kirin, ji kerema xwe vê yekê cuda diyar bikin.

Ji Dêûbavan re Têbînî: Ev ne armancek bêkêmasîbûnê ye, lê rêwîtiyek hişmendiyê ye. Dê kêliyên ku dengê we bilind bibe hebin; ya girîng ew e ku hûn wêrekiya wê yekê nîşan bidin ku paşê bi zarokê xwe re têkilî daynin û wî dîwarî bi hev re hilweşînin.

Zazakî

Vervateyê Qîrayîşî ra Vêr Yew Ziwan: Pirdê Îletîşîmî Qîjan Reyde Senî Awankîyeno?

Ebeveynîye de wextanê tewr xam, tewr bêtesîran ra yew a wext o. Sibrê şima qedîyayo, çîyo ke şima bi reyan vato, newe ra nêameyo kerdene û a volqana ke zerrîya şima ra berz bena, telanê vengê şima de bena sey teqayîşî. O hîsê rehetbîyayîşî yê weqtî, a bêtesîya mutlaka ke hewa de manena... Hendî ke yeno hîskerdene ke kontrol newe ra destê şima de yo. La ma yew an biseknin û mana peynîya a bêtesîye de vînen. No, yew bêtesîya fehmkerdişî ya, ya zî yew anê tersî de vindertiş o? Qîrayîş, zafane vengdayîşê bêçareyîya ma yo û çi heyf ke no vengdayîş, dinya hesasa qîjê ma de sey vengdayîşêkê îletîşîmî nê, sey alarmê tehdîtî çineno. Îletîşîm, muşterek yew alîşverîşê fehmkerdişî yo, qîrayîş yew het ra ramojnayîşê quwetî yo. No ramojnayîşê quwetî, o wext de halê qîjî vindarno zî, ruhê ey de tesîranê xorî û dayîmîyan verdeno. Îtaeto ke bi tersî yeno kerdene, yew halê musayî nê, yew hîsê tepişîyaye yo. Qîj, nê ke senî nêkero, senî xo yew pîlê hêrsdarî ra bipawuno, o museno. No hal, qabîlîyetê ey ê problem-çareserkerdişî, xopawitişê ey û tewr muhîmî zî, îtîmadê ey ê bêtesî yê hetê şima hêdî-hêdî keno kêmî.

Game ewwile ke ma yew pirdê îletîşîmê raştikênî awan biker, o yo ke ma qebul biker ke qîrayîş îletîşîm nîyo. No, yew hacetê zordarî yo. Psîkolojîya qîjan ma rê zelal ramojnena ke, wexto ke yew qîj xo binê tehdîtî de hîs keno, beşê mexgê ey ê ke eleqedarê musayîş û mentiqî yê, padîyênê, mekanîzmaya weş-mendene kewena dewre. Yanî şima çiqa mentiqî hewl bidê ke yew çî bîyarê ziwan, wexto ke vengê şima beno berz, goşê qîjê şima mesajê şima nê, mexgê ey sînyalê talûkeyî ser o beno berz. Nê hale de, mîyanê şima de têkilî, têkilîyêke mamoste-telebe ra, abirîyêna yew dînamîkê seyd-seywanî. Nê dînamîkî de kes qezenc nêkeno. Qîj xo padano, ebeveyn zî bi hîsê nêfehmbîyayîşî ra hîna zaf beno perîşan. No dewrê bêmeydan, bi wextî mîyanê keyeyî de girêdayîşê heskerdiş û îtîmadî keno zeyîf. Beno, alternatîf çî yo? Alternatîf, ferqê hîsanê xo de bîyayîş o. Wexto ke waştişê qîrayîşî yeno, yew an vindertene û perskerdene ke, “Ez nika senî hîs kena? Hêrs, kêfî, ya zî bêçareyî?” Wexto ke ma hewcedarîya xo fehm ken, ma eşkenê na bi yew ziwanê weşî qîjê xo rê îfade biker. Vaten ke, “Wexto ke ti solanê xo werte de verdena, ez tersena ke linge biya mi û bikewa,” qîrayîşê “Ez to rê çend rey vaca nînan wedar!” ra zaf hîna ziwanêkê tesîrdar o. No, suc eştene cayêr, parekerdena mesulîyet û hîsan o. Şima eşkenê fikranê xo adresê ma yê e-maîlî ra cguhasiptekin@gmail.com bi ma pare bikerê. Nê prosesî de behskerdena tecrubeyanê xo, eşkena ebeveynanê bînan rê zî roştî biba.

Awankerdena pirdanê îletîşîmî, lazim o ke bi sebir, empatî û fehmkerdişî kerpîçî bêrê rêzkerdene. Îneyene sewîyeya çimanê qîjê xo, tenî yew hereketê fîzîkî nîyo, nîyetê gameştena dinya ey o. Namekerdena hîsanê ey, vaten ke, "Ez vînena ke ti nika zaf xemgîn î," keno ke o xo fehmkerde hîs bikero. Vîr ra mekerê ke, qîjî vatenanê ma ra zêde, kerdenanê ma û hîsnayîşanê ma xo vîr de tepîşenê. Serran ra dima, o kaybazê şikîyaye nê, wexto ke o kaybaz şikîyayo, şima senî nêzdîyê ey bîyê, şima o teselî kerdo ya nê, o do xo vîr de bîyaro. Hedefkerdena huzurê dayîmî yê ke goşdayîş û fehmkerdişî ra yeno, cayê bêtesîya weqtî ya ke qîrayîşî ra virazîyêna, prosesê ma yê ebeveynîye de sermayedarîya tewr erjaye ya. No, yew prosesê şîfadar o ke ne tenî qîjê ma reyde, heman wextî de qîjê zerrîya ma reyde zî ma haşt keno. Her bertekê sakînî, her cumleyê empatîkî, o pirdî hîna zaf keno qewî û o pird, heta hetayê şima pê ra girêdano.

E-maîlê ke ameyî şirawitene, goreyê KVKK nêameyê parekerdene, wexto ke şima biwazê pare bibê, rica keno bivacê.

Not seba Ebeveynan: No yew hedefê mukemelîye nîyo, yew rayîrê ferqîndeyî yo. Do wextê ke vengê şima berz beno bibê; muhîm o yo ke, dima ra qîjê xo reyde îrtîbat awan bikerê û wêrekerîya rijnayîşê o dîwarî pîya ramojnê.

Soranî

زمانێک لەودیو هاوارکردنەوە: چۆن پردی پەیوەندی لەگەڵ منداڵدا دروست دەکرێت؟

ئەوە یەکێکە لە ساتە هەرە خاو و بێفلتەرەکانی دایک و باوکایەتی. لە کۆتا سنووری ئارامیتدایت، شتێک کە چەندین جار وتووتە دووبارە نەکراوە و ئەو گڕکانەی لە ناختەوە هەڵدەقوڵێت، لە ژێیەکانی دەنگتدا دەبێتە تەقینەوەیەک. ئەو هەستە کاتییەی ئاسوودەیی، ئەو بێدەنگییە ڕەهایەی کە لە هەوادا هەڵواسراوە... وا هەست دەکرێت کۆنترۆڵ دووبارە لە دەستی تۆدایە. بەڵام با بۆ ساتێک بوەستین و سەیری مانای پشت ئەو بێدەنگییە بکەین. ئایا ئەمە بێدەنگی تێگەیشتنە، یان سڕبوونی ساتێکی ترسە؟ هاوارکردن، زۆرجار دەنگدانەوەی بێچارەیی ئێمەیە و بەداخەوە، ئەم دەنگدانەوەیە لە جیهانی هەستیاری منداڵەکەماندا وەک بانگەوازێک بۆ پەیوەندی نا، بەڵکو وەک زەنگی ئاگادارکردنەوەی هەڕەشە دەزرنگێتەوە. لە کاتێکدا پەیوەندی ئاڵوگۆڕێکی دوولایەنەی تێگەیشتنە، هاوارکردن نمایشێکی تاکلایەنەی هێزە. ئەم نمایشەی هێز، هەرچەندە ڕەنگە بۆ ساتێک ڕەفتاری منداڵەکە بوەستێنێت، بەڵام برینی قووڵتر و بەردەوامتر لە ڕۆحیدا بەجێدەهێڵێت. گوێڕایەڵی کە لە ڕێگەی ترسەوە بەدەست دێت، ڕەفتارێکی فێرکراو نییە، بەڵکو هەستێکی سەرکوتکراوە. منداڵ فێر نابێت کە چی نەکات، بەڵکو فێر دەبێت چۆن خۆی لە گەورەیەکی تووڕە بپارێزێت. ئەم دۆخە، وردە وردە تواناکانی چارەسەرکردنی کێشە، متمانە بەخۆبوون و لە هەمووی گرنگتر، متمانە بێمەرجەکەی بە تۆ دادەخورێنێت.

یەکەم هەنگاو بۆ دروستکردنی پردێکی پەیوەندی ڕاستەقینە، قبووڵکردنی ئەوەیە کە هاوارکردن پەیوەندی نییە. بەڵکو ئامرازێکی فشارە. دەرونزانی منداڵان بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە کاتێک منداڵ هەست بە هەڕەشە دەکات، ئەو بەشانەی مێشکی کە پەیوەندییان بە فێربوون و لێکدانەوەی لۆژیکییەوە هەیە دادەخرێن، و میکانیزمی مانەوە دەکەوێتە کار. واتە، تۆ چەندە هەوڵ بدەیت شتێکی لۆژیکی ڕوون بکەیتەوە، هەر کە دەنگت بەرز بووەوە، گوێیەکانی منداڵەکەت سەرنجی لەسەر پەیامەکەت نامێنێت، بەڵکو مێشکی تەرکیز دەکاتە سەر ئاماژەی مەترسی. لەم حاڵەتەدا، پەیوەندی نێوانتان لە پەیوەندی مامۆستا-قوتابییەوە دەگۆڕێت بۆ دینامیکێکی ڕاوچی-نێچیر. لەم دینامیکەدا براوە بوونی نییە. منداڵ خۆی دادەخات، دایک و باوکیش بە هەستکردن بە تێنەگەیشتن، زیاتر بێهیوا دەبن. ئەم بازنە بەتاڵە، بە تێپەڕبوونی کات پەیوەندی خۆشەویستی و متمانەی ناو خێزان لاواز دەکات. کەواتە، جێگرەوە چییە؟ جێگرەوەکە ئەوەیە کە ئاگاداری هەستەکانی خۆمان بین. کاتێک ئارەزووی هاوارکردن سەرهەڵدەدات، پێویستە بۆ ساتێک بوەستین و بپرسین، "من ئێستا هەست بە چی دەکەم؟ تووڕەیی، ماندوێتی، یان بێچارەیی؟" کاتێک لە پێویستی خۆمان تێگەیشتین، دەتوانین بە زمانێکی تەندروستتر بۆ منداڵەکەمان دەریببڕین. وتنی، "کاتێک پێڵاوەکانت لەناوەڕاستدا بەجێدەهێڵیت، نیگەرانم کە پێمدا بچێت و بکەوم،" زمانێکی پەیوەندی زۆر کاریگەرترە لە هاوارکردنی "چەند جار پێت بڵێم ئەمانە هەڵگرە!" ئەمە هاوبەشیکردنی بەرپرسیارێتی و هەستە لە جیاتی تاوانبارکردن. دەتوانن بیروبۆچوونەکانتان لە ڕێگەی ناونیشانی ئیمەیڵەکەمانەوە cguhasiptekin@gmail.com لەگەڵمان هاوبەش بکەن. باسکردنی ئەزموونەکانی خۆتان لەم پرۆسەیەدا، دەتوانێت ببێتە ڕووناکییەک بۆ دایکان و باوکانی تریش.

دروستکردنی پردەکانی پەیوەندی، پێویستی بە دانانی خشتەکان بە ئارامی، هاوسۆزی و تێگەیشتن هەیە. دابەزین بۆ ئاستی چاوی منداڵەکەت، تەنها کردارێکی جەستەیی نییە، بەڵکو نیازێکە بۆ هەنگاونانە ناو جیهانی ئەو. ناوبردنی هەستەکانی، وتنی، "دەبینم کە تۆ ئێستا زۆر خەمباریت،" وا دەکات هەست بکات لێی تێدەگەن. لەبیرتان بێت، منداڵان زیاتر لەوەی چی دەڵێین، ئەوەیان لەبیر دەمێنێت کە چی دەکەین و چ هەستێکیان پێدەبەخشین. ساڵانێکی دوور، ئەو یارییە شکاوی لەبیر نامێنێت، بەڵکو ئەوەی لەبیر دەمێنێت کە کاتێک یارییەکە شکا، تۆ چۆن مامەڵەت لەگەڵ کرد، ئایا دڵنەواییت کردەوە یان نا. ئامانجکردنی ئارامییەکی بەردەوام کە لە گوێگرتن و تێگەیشتنەوە دێت، لە جیاتی ئەو بێدەنگییە کاتییەی کە هاوارکردن دروستی دەکات، بەنرخترین وەبەرهێنانە لە گەشتی دایک و باوکایەتیماندا. ئەمە پرۆسەیەکی شیفابەخشە کە ڕێگەمان پێدەدات نەک تەنها لەگەڵ منداڵەکەمان، بەڵکو لەگەڵ ئەو منداڵەی ناو خۆشماندا ئاشت ببینەوە. هەر کاردانەوەیەکی هێمن، هەر ڕستەیەکی هاوسۆزانە، ئەو پردە کەمێک پتەوتر دەکات و ئەو پردە، بۆ تەمەنێک ئێوە بەیەکەوە دەبەستێتەوە.

ئیمەیڵە نێردراوەکان بەپێی یاساکانی پاراستنی زانیاری (KVKK) بڵاو ناکرێنەوە. ئەگەر دەتانەوێت هاوبەشی پێبکرێت، تکایە بە جیا ئاماژەی پێ بدەن.

تێبینی بۆ دایکان و باوکان: ئەمە ئامانجێکی کامڵبوون نییە، بەڵکو گەشتێکی هۆشیارییە. ساتەکانێک دێن کە دەنگتان بەرز دەبێتەوە؛ گرنگ ئەوەیە کە دواتر ئازایەتی ئەوەتان هەبێت کە پەیوەندی لەگەڵ منداڵەکەتان دروست بکەنەوە و ئەو دیوارە پێکەوە بڕوخێنن.