Günümüzde kitle iletişim araçlarının, özellikle de televizyonun, çocukların dünyasını şekillendirme ve gündemlerini belirleme konusundaki rolü yadsınamaz bir gerçektir. Bu bağlamda, çocuklar için en önemli eğlence ve eğitim kaynaklarından biri olan çizgi filmlerin içerikleri, çocukların sosyal ve duygusal gelişimleri üzerinde derin etkiler bırakabilmektedir. Fatih Kılınç tarafından 2013 yılında kaleme alınan "Çizgi Filmlerdeki Temel Sosyal Değerler: Pepee ve Pocoyo Örneği" başlıklı yüksek lisans tezi, bu etkiyi somut verilerle ortaya koymaktadır.

Araştırma, Türkiye'nin önde gelen çocuk kanallarından olan TRT Çocuk ve Yumurcak TV'de yayınlanan, Türkiye menşeli Pepee ile İspanyol yapımı Pocoyo çizgi filmlerini mercek altına almaktadır. İçerik analizi yöntemiyle yürütülen bu çalışmada, her iki çizgi filmden rastgele seçilen 25'er bölüm olmak üzere toplam 50 bölüm incelenmiştir. Analiz; bir form aracılığıyla sorumluluk, yardımseverlik, adalet, özgüven, liderlik, dostluk, doğruluk, sabır, saygı, özdenetim, empati, dini değerler, toplumsal ve ahlaki kurallar, kadercilik, batıl inançlar, büyük sözü dinleme, bireycilik, milli değerler ve hayvan sevgisi gibi 21 farklı değer kategorisinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın geçerliliği ve güvenilirliği, üç farklı uzman tarafından yapılan incelemeler arasındaki yüksek korelasyonla da desteklenmektedir.

Çalışmanın bulguları, iki farklı yapım şirketine ait bu çizgi filmlerin çocuklara farklı değerler sunduğunu göstermektedir. Hem Pepee hem de Pocoyo çizgi filmlerinde sorumluluk, liderlik, özdenetim, empati ve toplumsal kuralları geliştirici mesajlar eşit oranda yer almaktadır. Ancak bazı değerlerde önemli farklılıklar göze çarpmaktadır.

Pocoyo çizgi filmi; yardımseverlik, dostluk, doğruluk ve sabır gibi evrensel değerleri Pepee'den daha fazla ön plana çıkarmaktadır. Örneğin, yardımseverlik mesajları Pocoyo'da %61 iken, Pepee'de %39 oranında bulunmaktadır. En dikkat çekici bulgulardan biri; adalet duygusu, ahlak kuralları ve bireyciliği destekleyen mesajların sadece Pocoyo'da tespit edilmesidir.

Öte yandan, Pepee de kendine özgü değerleri vurgulamaktadır. Özgüven duygusunu geliştirici mesajlar Pepee'de %58 oranındayken, Pocoyo'da %42'dir. Saygı duygusu mesajları da Pepee'de (%67) Pocoyo'ya göre daha baskındır. Ayrıca, Pepee'nin milli değerleri geliştirici mesajlara yer verdiği (%100) ancak Pocoyo'da bu tür mesajların bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgu, Pepee'nin yerli yapım olmasından kaynaklanmaktadır.

Sonuç olarak bu araştırma, okul öncesi çocukların izlediği çizgi filmlerin değerler eğitimi açısından zengin ve çeşitli mesajlar içerdiğini göstermektedir. Ebeveyn ve eğitimcilerin, çocukların izlediği içerikleri bilinçli bir şekilde seçmesi ve bu içerikleri onlarla birlikte değerlendirerek gelişimlerini desteklemesi büyük önem taşımaktadır.

Bu değerli ve karşılaştırmalı çalışması için Fatih Kılınç'a teşekkür ederiz. Tezin tamamına, www.tez.yok.gov.tr adresi üzerinden 345036 koduyla erişilebilmektedir.