Okul öncesi dönem, çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerinin temellerinin atıldığı kritik bir evredir. Bu dönemde gözlemlenen saldırganlık davranışları sadece anlık sorunlara yol açmakla kalmayıp, ileriki yaşlarda daha ciddi problemlerin habercisi olabilmektedir. Habibe Ay’ın 2017 yılında gerçekleştirdiği yüksek lisans tezi, okul öncesi dönemdeki çocukların saldırganlık davranışlarını annelerin ve öğretmenlerin bakış açısıyla detaylı bir şekilde incelemektedir.

Araştırma, İstanbul'un Küçükçekmece ilçesindeki 151 çocuktan toplanan nicel veriler ile 24 anne ve 11 öğretmenden alınan nitel verilerle yürütülmüştür. Bu kapsamlı yaklaşım, çocukların ev ve okul ortamlarındaki davranışları hakkında bütüncül bir değerlendirme yapılmasını sağlamıştır. Çalışma kapsamında fiziksel, ilişkisel (dolaylı) ve sözel saldırganlık davranışları ele alınmıştır.

Araştırmanın nicel bulguları, saldırganlık davranışlarının cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Erkek çocukların saldırganlık düzeyi kız çocuklarından daha fazladır. Bu bulgu; erkeklerin fiziksel gücünü kullanma eğilimi, aile ve akranları tarafından bu tür davranışların onaylanması ve model alma gibi nedenlerle açıklanabilmektedir. Nitel veriler de bu durumu destekleyerek özellikle vurma, tekme atma ve itme gibi fiziksel saldırganlık ile bağırma ve alay etme gibi sözel saldırganlık davranışlarının erkek çocuklarda daha sık görüldüğünü göstermektedir. Bununla birlikte, araştırma sonuçlarına göre çocukların saldırganlık düzeyleri; anne eğitim düzeyi, kardeş sayısı ve doğum sırası gibi değişkenlere göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Bu durum, ebeveynlerin çocuklarına karşı adaletli ve sağlıklı bir ilişki kurmayı başarabildiği durumlarda, bu faktörlerin saldırganlık üzerinde doğrudan bir etkisinin olmayabileceğini düşündürmektedir.

Saldırganlık davranışlarının nedenleri incelendiğinde en sık rastlanan durumlar arasında model alma, davranışın oyun olarak algılanması ve istediklerinin olmaması yer almaktadır. Ayrıca, okul öncesi eğitim alma süresi 7-12 ay olan çocuklarda sözel saldırganlık davranışlarının diğer sürelere göre daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Bu bulgu, bu yaştaki çocukların yeni ifadeler öğrenerek ve dil becerileri geliştikçe bu ifadeleri anlamını tam olarak bilmeden kullanma eğiliminde olmalarıyla ilişkilendirilebilir.

Çocukların sergilediği saldırganlık karşısında anne ve öğretmenlerin tepkileri de çeşitlilik göstermektedir. Genellikle konuşma, açıklama ve ceza verme gibi yöntemler kullanılırken; öğretmenler farklı olarak veli görüşmesi ve etkinlik düzenleme gibi yöntemlere de başvurmaktadır.

Bu araştırma, okul öncesi dönemde saldırganlığın önlenmesi için ebeveynlerin ve eğitimcilerin işbirliği içinde çalışması gerektiğini vurgulamaktadır. Çocuklara öfke yönetimi ve sağlıklı iletişim becerileri kazandırmak, olumlu davranışlarını pekiştirmek ve onlara iyi bir rol modeli olmak, bu davranışları azaltmada en etkili yollardandır.

Bu değerli çalışması için Habibe Ay'a teşekkür ederiz. Tezin tamamına www.tez.yok.gov.tr adresi üzerinden 460767 koduyla erişebilirsiniz.