Erken çocukluk dönemi, çocuğun gelişiminin en dinamik ve hızlı ilerleyen evrelerinden biridir. Bu dönemde karşılaşılabilecek gelişimsel gecikme veya gecikme riskleri, erken müdahale uygulamaları ile en aza indirgenebilmektedir. Çiğdem Aytekin'in "Ev Temelli Erken Müdahale Programının Geliştirilmesi: Bir Vaka Çalışması" adlı doktora tezi, bu alanda önemli bir boşluğu doldurarak, ev temelli programların etkililiğini bir vaka üzerinden incelemektedir.

Tez, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde 2014 yılında tamamlanmıştır. Çalışmanın temel amacı, etkinlik temelli yaklaşımdan yararlanılarak geliştirilen ev temelli gelişimsel erken müdahale programının, 18 aylık gelişimsel gecikme/gecikme riski bulunan bir çocuğun gelişimi üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma, zaman dizisi modeliyle yürütülen bir vaka çalışmasıdır. Veri toplama sürecinde Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü'nün 0-36 Ay Çocuklar için Gelişim Değerlendirme Envanteri (H.Ü. ÇGB 0-36 Ay ÇGDE) ve Denver II Gelişimsel Tarama Testi gibi araçlar kullanılmıştır.

Araştırmanın bulguları, geliştirilen programın, araştırmaya katılan çocuğun gelişimsel düzeyinde belirgin bir ilerleme sağladığını göstermektedir. Uygulama öncesinde motor, dil, bilişsel, sosyal-duygusal ve özbakım becerilerinde yetersizlikler gösteren çocuğun, programın uygulanmasının ardından bu alanlarda önemli kazanımlar elde ettiği grafiklerle ortaya konulmuştur.

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, annenin programdan duyduğu memnuniyettir. Anne, bizzat katıldığı uygulamaların çocuğunun gelişimine olumlu katkı sağladığını ve kendisinin de çocuğuna nasıl davranacağını öğrendiğini belirtmiştir. Programın, annenin sabırsızlık ve yetersizlik hislerini azaltarak daha sabırlı olmayı öğrenmesine yardımcı olduğu da vurgulanmıştır. Annenin bu olumlu geri bildirimleri, ev temelli programlarda aile katılımının önemini desteklemektedir. Anneyle yapılan görüşmeler, programın aile üyeleri arasındaki ilişkileri güçlendirdiğini ve babanın da çocuğundaki gelişimleri fark ederek sürece daha fazla dahil olduğunu göstermektedir.

Tez, Türkiye'de 0-3 yaş grubuna yönelik erken müdahale çalışmalarının ve yasal düzenlemelerin yetersiz olduğu yönündeki tespitleri de desteklemektedir. Bu durum, araştırmaya katılan çocuğun gelişim geriliğinin erken dönemde tanılanmasında yaşanan gecikmenin temel sebeplerinden biri olarak gösterilmektedir. Araştırma; hastaneler bünyesinde gelişimsel izlem ve erken müdahale birimlerinin kurulması ve çocuk gelişim uzmanlarının bu birimlerde aktif rol alması gibi önemli önerilerde bulunmaktadır.

Sonuç olarak bu çalışma; ev temelli erken müdahale programlarının çocukların gelişimine, özellikle de bilişsel, motor, dil ve sosyal-duygusal alanlarda önemli katkılar sağlayabileceğini bilimsel verilerle kanıtlamaktadır. Ailelerin sürece aktif katılımı ve doğal ortamın bir öğrenme çevresi olarak kullanılması, bu programların başarısında kritik rol oynamaktadır.

Bu değerli çalışması için Çiğdem Aytekin'e teşekkür ederiz. Tezin tamamına, www.tez.yok.gov.tr adresi üzerinden 366067 koduyla ulaşabilirsiniz.