Okul öncesi ve ilkokul dönemindeki çocuklarda mizahın nasıl bir gelişim izlediğini anlamak, onların bilişsel ve sosyal dünyalarına dair önemli ipuçları sunmaktadır. Bu bağlamda, Seda Eskidemir Meral'in 2013 yılında tamamladığı "Okul Öncesi ve İlkokul Çocuklarında Mizah Gelişimi" başlıklı yüksek lisans tezi, Türkiye'deki çocukların mizah anlayışına dair değerli bulgular ortaya koymaktadır.

Bu nitel çalışma, Paul E. McGhee'nin mizah gelişim kuramına dayanarak, 2-13 yaş arasındaki toplam 101 çocuğun tepkilerini incelemektedir. Araştırma verileri, 75. Yıl Kreş ve Çocuk Kulübü ile Mehmet Kesikçi İlkokulu'ndan toplanmıştır. Çalışmada, mizah unsurları içeren 5 dakikalık bir video kullanılmış ve çocukların bu videoyu izlerken verdikleri tepkiler gözlem formları ve kayıt defterleri aracılığıyla detaylı bir şekilde analiz edilmiştir.

Çalışmanın temel bulgularına bakıldığında, tüm evrelerde en az gülme tepkisinin sırasıyla 2, 3 ve 4 yaş grubundaki çocuklarda görüldüğü saptanmıştır. Bu durum, McGhee'nin kuramıyla uyumlu olarak, bu yaşlardaki çocukların mizahi unsurlardaki uyumsuzlukları anlama ve çözme çabasında olmalarından kaynaklanmaktadır. Ancak, en fazla gülme tepkisi 2., 3. ve 4. evrelerde 5 yaş grubundaki çocuklarda gözlenirken; 5. evrede ise 11-13 yaş grubu çocukların öne çıktığı görülmüştür. Bu bulgu, 5. evredeki mizah örneklerinin daha soyut ve bilişsel olarak üst düzey beceriler gerektirmesiyle ilişkilendirilmektedir.

Araştırma, çocukların mizah tepkilerinin yalnızca gülmekle sınırlı kalmadığını da göstermektedir. Kaş kaldırma, kaş çatma, araştırmacıya bakma, öne eğilme, omuz kaldırma ve ellerini birbirine vurma gibi çeşitli fiziksel ve duygusal tepkiler de gözlemlenmiştir. Bu davranışlar, mizahi bir durumu anlama ve bilişsel enerjiyi boşaltma çabasının bir parçası olarak yorumlanmaktadır. Çocuklar aynı zamanda birbirlerinin gülme tepkilerinden etkilenerek mizahı sosyal bir etkileşim aracı olarak kullanmakta, izledikleri sahnelerle ilgili yorumlar yapmakta ve kendi mizahlarını üretmektedirler.

Çocukların en çok gülme tepkisi verdiği sahnelerin görsel ve hareket içeren mizah örneklerinden oluştuğu, en az gülme tepkisinin ise sözel mizah içeren örneklere verildiği de bulgular arasındadır. Örneğin; bir köpeğin miyavlaması ya da bir annenin kurt sesi çıkarması gibi görsel ve hareketli sahneler, "4 parça pizza şakası" gibi sözel mizah içeren durumlardan çok daha fazla gülme tepkisi almıştır. Bu durum, çocukların somut ve görsel uyaranlara daha hızlı tepki verdiğini desteklemektedir.

Sonuç olarak bu çalışma, Türkiye'de yaşayan çocukların mizah gelişim özelliklerinin, evrensel mizah kuramları ile genel hatlarıyla benzerlikler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, eğitimcilere ve ebeveynlere çocukların gelişimlerini desteklemeleri için önemli öneriler sunmaktadır. Çocukların birbirleriyle etkileşim kurabilecekleri, mizahı deneyimleyip paylaşabilecekleri ortamlar oluşturulması, onların bilişsel ve sosyal gelişimlerine büyük katkı sağlayacaktır.

Bu değerli çalışması için Seda Eskidemir Meral'e teşekkür ederiz. Tezin tamamına www.tez.yok.gov.tr üzerinden 333878 koduyla erişebilirsiniz.