Günümüzde sosyal ağlar, çocukların ve ergenlerin gündelik yaşamlarının, akran iletişimlerinin ve kimlik inşa süreçlerinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu mecralar; sosyalleşme, eğlence, bilgiye erişim ve ifade özgürlüğü gibi sayısız olanak sunarken, gelişim çağındaki bireyler için ciddi mahremiyet ve güvenlik tehditlerini de beraberinde getirmektedir. Abdulhamit Güneş’in 2015 yılında tamamladığı doktora tezi, temel öğretim kademesindeki ortaokul öğrencilerinin sosyal ağ kullanım dinamiklerini ve dijital güvenlik algılarını ampirik verilerle inceleyerek bu alandaki kritik riskleri ve pedagojik ihtiyaçları gözler önüne sermektedir.

Araştırma, Adıyaman il merkezinde öğrenim gören 327 ortaokul öğrencisiyle yürütülmüştür. Çalışmada öğrencilerin sosyal ağları benimseme düzeyleri, platform tercihleri, çevrim içi bulunma sıklıkları ile siber dünyaya yönelik güvenlik algıları arasındaki korelasyon çok boyutlu anket ve ölçeklerle incelenmiştir.

Çalışmanın ortaya koyduğu bulgular, erken ergenlik dönemindeki çocukların dijital dünyayla kurduğu ilişkiye ve güvenlik açıklarına dair çarpıcı gerçekleri yansıtmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre, öğrencilerin sosyal ağları kullanım sıklığı ile güvenlik algıları arasında zayıf düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir. Çocuklar bu platformlarda çok yoğun vakit geçirmelerine rağmen, karşı karşıya kalabilecekleri dijital tehditlerin, kişisel verilerin istismarının ve çevrim içi risklerin yeterince farkında olmamakta ya da bu tehlikeleri göz ardı etme eğilimi göstermektedir. Cinsiyet değişkeni açısından incelendiğinde, erkek öğrencilerin kız öğrencilere kıyasla sosyal ağları belirgin biçimde daha sık kullandığı belirlenmiştir. Dönemin kullanım dinamiklerine göre öğrencilerin en çok tercih ettiği platformlar sırasıyla Facebook, Twitter ve Instagram olmuştur.

Kullanım motivasyonları ve siber güvenlik boyutunda ise öğrencilerin bu mecraları öncelikli olarak akran takibi, kesintisiz iletişim ve eğlence amaçlı içerik paylaşımı için kullandığı saptanmıştır. Çocukların önemli bir kısmı sanal ortamda edindikleri arkadaşlıklara yüksek düzeyde güven duyma eğilimindedir. Dahası, çevrim içi kimliklerin gerçek hayattaki kişiliklerden farklı olabileceğini kabul etmekle birlikte, dijital kimlik manipülasyonunun ve sahte profillerin barındırdığı tehlikeler konusunda tam bir farkındalık geliştiremedikleri görülmüştür. Sosyal ağlar üzerinden tanışılan yabancılarla gerçek hayatta buluşma hususunda öğrencilerin yaşadığı kararsızlık ise fiziksel ve psikolojik güvenlik açısından en kırılgan alanı oluşturmaktadır.

Abdulhamit Güneş’in araştırması, dijital çağda koruyucu yaklaşımın yasakçı zihniyetle değil, bilinçli rehberlikle inşa edilmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Sosyal ağları bütünüyle sınırlandırmak yerine çocuklara erken yaşta dijital okuryazarlık, siber zorbalıkla başa çıkma, dijital ayak izi yönetimi ve siber güvenlik bilinci kazandırılmalıdır. Ailelerin açık iletişim kanallarını koruması ve okullarda sistematik dijital vatandaşlık eğitimlerinin verilmesi, çocukların sanal dünyanın risklerinden korunarak sağlıklı bir şekilde sosyalleşmelerini sağlamada vazgeçilmez bir zorunluluktur.

Bu kapsamlı çalışmayı literatüre kazandıran Abdulhamit Güneş’e teşekkür ederiz. Tezin tamamına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden 397731 tez koduyla erişebilirsiniz.