Erken çocukluk dönemi, bireyin keşif merakının, hayal gücünün ve yaratıcı düşünme potansiyelinin zirveye ulaştığı kritik bir gelişim evresidir. Bu eşsiz dönemin doğru pedagojik yaklaşımlarla desteklenmesi, çocukların yalnızca akademik yaşamlarında değil, tüm hayatları boyunca karşılaştıkları sorunlara özgün ve esnek çözümler üretebilen bireyler olarak yetişmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Nazan Kaytez’in 2015 yılında Gazi Üniversitesi’nde tamamladığı “5 Yaş Çocuklarının Yaratıcılıklarına SCAMPER Eğitim Programının Etkisinin İncelenmesi” başlıklı doktora tezi, okul öncesi dönemde yaratıcılığın sistemli ve planlı bir eğitim modeliyle nasıl geliştirilebileceğini deneysel verilerle ortaya koymaktadır.

Araştırma, Ankara ilindeki bir anaokuluna devam eden 5 yaş grubundaki 40 çocuk üzerinde, deney ve kontrol gruplu öntest-sontest modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışma kapsamında 20 çocuktan oluşan deney grubuna 10 hafta boyunca yapılandırılmış SCAMPER eğitim programı uygulanırken, 20 çocuktan oluşan kontrol grubu mevcut okul öncesi eğitim programına devam etmiştir. Çocukların yaratıcılık düzeyleri ve bu düzeylerdeki değişimler, bilimsel geçerliliği yüksek olan Guilford Yaratıcı Düşünme Testi aracılığıyla titizlikle ölçülmüştür.

Araştırmanın merkezinde yer alan SCAMPER tekniği, çocukların kalıpların dışına çıkarak farklı açılardan düşünmelerini tetikleyen yedi aşamalı bir beyin fırtınası ve yaratıcı düşünme metodolojisidir. Bu yaklaşım, bir nesneyi veya durumu yedi temel soru ekseninde yeniden kurgulamaya dayanır: "Yerine Koyma" (Substitute) ile bir unsurun yerine neyin geçebileceği sorgulanırken, "Birleştirme" (Combine) farklı nesnelerin bir araya gelmesiyle doğacak yeni sonuçlara odaklanır. "Uyarlama" (Adapt) mevcut bir nesnenin yeni bir amaca nasıl hizmet edebileceğini araştırır; "Değiştirme" (Modify) ise nesnenin boyut, şekil veya niteliklerinin dönüştürülmesini teşvik eder. "Başka Amaçla Kullanma" (Put to Other Uses) nesneye alışılmışın dışında işlevler yüklerken, "Yok Etme" (Eliminate) bir özelliğin çıkarılmasıyla oluşacak değişimi gözlemler. Son olarak "Tersine Çevirme/Yeniden Düzenleme" (Reverse/Rearrange) aşaması, mevcut düzenin bozulup yeniden kurgulanmasıyla ortaya çıkacak özgün ihtimalleri keşfetmeyi sağlar.

Araştırmadan elde edilen bulgular, SCAMPER eğitim programının 5 yaş çocuklarının yaratıcılık potansiyelleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve kalıcı bir artış sağladığını kanıtlamaktadır. Deney grubundaki çocukların somut materyallerle aktif etkileşime girerek soyut düşünme becerilerini hızla geliştirdikleri gözlemlenmiştir. Programı tamamlayan çocukların; çok sayıda fikir üretebilme anlamındaki akıcılık, farklı kategorilerde düşünebilme anlamındaki esneklik ve alışılmışın dışında fikirler ortaya koyabilme anlamındaki özgünlük boyutlarında kontrol grubundaki akranlarına kıyasla belirgin bir üstünlük sergiledikleri saptanmıştır. Bu sonuçlar, yaratıcılığın yalnızca doğuştan gelen sabit bir yetenek olmadığını, aksine uygun pedagojik ortam ve sistematik tekniklerle geliştirilebilen dinamik bir beceri olduğunu doğrulamaktadır.

Nazan Kaytez’in doktora tezi, hem okul öncesi eğitimcileri hem de ebeveynler için çocukların yaratıcı düşünme becerilerini desteklemeye yönelik uygulanabilir ve somut bir yol haritası sunmaktadır. Günlük yaşamda çocuklara sorulacak açık uçlu sorular ve yaratıcı oyun kurguları, onların merak duygusunu diri tutarak problem çözme kapasitelerini yaşam boyu sürecek güçlü bir temele oturtmaktadır.

Bu değerli bilimsel katkısı için Nazan Kaytez’e teşekkür ederiz. Tezin tamamına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden 378262 tez koduyla erişebilirsiniz.