Yapılı çevre, insanın yaşamını sürdürmesi için oluşturduğu tüm mekânsal unsurları kapsayan geniş bir kavramdır. Ancak bu çevrenin sadece mimarlar veya şehir plancıları tarafından değil, onu kullanan her birey tarafından şekillendirildiği ve sahiplenildiği bilinmektedir. Bu bağlamda yapılı çevre eğitiminin amacı, toplumun her kesiminde bu bilinci ve farkındalığı oluşturmaktır. Sebla Arın’ın 2015 yılında kaleme aldığı doktora tezi, bu konuya çocukları dâhil ederek Bursa özelinde katılımcı ve uygulanabilir bir model sunmaktadır.

Tez, "Oyun Engel Tanımaz Projesi" (OETP) adını taşıyan bir alan çalışmasıyla, 8-14 yaş arası 30 engelli ve engelsiz çocuğa yönelik sekiz ay süren kapsamlı bir eğitim programı uygulamıştır. Program; çocukların kentlilik bilincinin geliştirilmesi, katılımcı süreçlerin içselleştirilmesi ve yapılı çevrenin oluşumunda aktif söz sahibi olmaları prensipleri üzerine kurulmuştur.

Eğitim sürecinin sonunda çocuklar, kendi hayallerindeki oyun parkını tasarlayarak projeyi somut bir ürüne dönüştürmüşlerdir. Bu süreçte katılımcılar; çevrelerinde gördükleri ağaç dokusunu korumayı, parkta geri dönüştürülebilir malzemeler kullanmayı ve tüm fiziksel yeterliliklere sahip çocukların bir arada oynayabileceği "evrensel tasarım" ilkelerine uygun alanlar yaratmayı hedeflemişlerdir. Örneğin tekerlekli sandalyeli çocukların da kullanabileceği rampalar ve farklı dokularda yüzeyler gibi erişilebilirlik detaylarına yer vermişlerdir. Çocuklar ayrıca, proje kapsamında sadece engelli bireyler için izole alanlar oluşturmak yerine, tüm çocukların bir arada deneyimleyebileceği bütünleştirici bir park tasarlamışlardır.

Proje, çocukların katılımını göstermelik bir eylem olmaktan çıkarıp, yerel yönetimin de desteğiyle somut bir uygulamaya dönüştürerek katılımcılık anlayışının ne kadar değerli olabileceğini kanıtlamıştır. Projenin bu yönü, çocukların emeklerinin karşılığını görmelerini ve katılımcı süreçlere olan inançlarının güçlenmesini sağlamıştır.

Bu çalışma, çocukların yapılı çevre hakkında bilgi sahibi olmasının onların sosyal ve entelektüel gelişimine sağladığı katkıyı güçlü bir şekilde vurgulamaktadır. Disiplinlerarası bir eğitim anlayışıyla kurgulanan bu model; çocukların yaratıcılık, problem çözme ve eleştirel düşünme yeteneklerini geliştirerek onları gelecekte daha bilinçli ve aktif birer vatandaş hâline getirmeyi hedeflemektedir.

Bu değerli çalışması için Sebla Arın'a teşekkür ederiz. Tezin tamamına www.tez.yok.gov.tr adresi üzerinden 421182 koduyla erişebilirsiniz.